Cũng Đành - Thuyên Huy

 

  Cũng Đành

Cho một chuyện tình nào có cái gọi là định mạng như chuyện này

 

    Được một ông anh quen, người cùng dân ấp chợ quê nhà, là lính quân cụ, tình cờ gặp nhau ngoài chợ trời Hàm Nghi, khi lang thang đi lên đi xuống, nhìn cái này ngó cái kia, vậy thôi, mà không biết mua cái gì, chiều chủ Nhật, Sài Gòn vừa qua Tết, xác pháo đỏ vẫn luyến tuyến trải hai bên đường, vẫn còn đôi ba cụm Mai phai màu úa vàng, ai bỏ đứng trơ vơ ở một góc tường nhà ai đó.

    Hỏi qua hỏi lại năm ba câu, cũng là những câu chuyện xưa chuyện cũ, rồi anh vội vã đi, hẹn mai gặp lại. Sau lần gặp lại, nhờ ông anh bạn quen giới thiệu, anh đến kèm dạy thêm toán cho cô con gái, học lớp Đệ Nhị chuẩn bị thi Tú Tài Một, con gái út của vợ chồng một ông Thiếu tá, cũng lính quân cụ, đã giải ngủ vì bị thương chân, phải chống nạng, nhà ở trong cư xá sĩ quan gần bên cạnh một cái chợ, mỗi chiều Chủ nhật hàng tuần, vợ chồng ông rất tử tế, vui vẻ, trong nhà còn có một cô chị nữa, lớn hơn chừng hai ba tuổi, là giáo viên dạy ở trường tiểu học Bà Triệu không mấy xa nhà.

*

   Hai chị em, đẹp, không làm bộ làm điệu, cô em có chút bẽn lẽn, ít nói hơn chị, chị nhanh nhẩu, vồn vã, chị lớn hơn nên lúc nào anh cũng xem như người chị, còn chị, mấy ngày đầu nói trỗng nhưng rồi thì ngược lại, sau đó cứ xưng gọi bằng tên.

    Vậy mà gần như chiều Chủ nhật nào anh đến dạy thì hai chị em cũng làm bánh nấu chè, tiếng cười tiếng nói, chờ dạy xong, bảo nhất định ở lại ăn rồi về. Những ngày sau đó, xem ra anh chuyện qua chuyện lại với cô chị nhiều hơn, vì chuyện gì cũng nói được, với cô em, cô nàng vẫy vậy, vẫn cười mĩm ít nói như từ lúc mới gặp, chỉ khác là đã gọi tên anh thay vì là thầy như hôm mới tới dạy. 

*

    Cứ như vậy, ngày qua ngày, anh và cô chị càng lúc càng gần gũi nhau hơn, những gì chị nói, hình như có cái gì xa hơn là những gì chị muốn nói và cái gì đó đã làm anh nhiều lần, khi nghĩ tới rồi mĩm cười vu vơ riêng mình. Rồi cuối cùng, cái gì đó là cái hai người hiểu ra nhưng không nói ra, chị và anh đã thương nhau cũng như những mối tình khác do đất trời đặt ra theo quy luật thiên mạng.  

    Những buổi học chiều Chủ nhật sau đó vẫn như cũ, vẫn có đủ tiếng cười, của cả nhà và của hai chị em. Đôi khi bài học xong sớm, anh và hai chị em đi ăn cơm tiệm thay vì ở nhà,rồi  đón xe ra chợ Bến Thành, dạo phố, vui với cái vui của mình và của Sài Gòn chiều chủ Nhật.

*

    Sài Gòn vào hạ, hè ngấp nghé đâu đó, phượng đua nhau nở đỏ một trời khắp đường khắp phố, bải trường không còn bao lâu nữa, mùa thi sắp tới nay mai. Buổi chiều học cuối để cô em chuẩn bị, cả nhà kéo ra góc ngã Sáu ăn chiều, bữa ăn tạm biệt, hẹn gặp lại với tin vui. Vẫn vậy, chuyện tình anh với cô chị còn giữ kín, chuyện thầy trò giữa anh với cô em vẫn tở mở, anh với em.

*

    Mùa thi xong, cô em đậu hạng khá, cả nhà ông bà Thiếu tá mừng bao nhiêu thì anh cũng mừng bấy nhiêu, mừng vì không uổng công suốt gần một năm qua. Chiều Chủ nhật, trời lất phất mưa bụi bay, sau bữa tiệc ăn mừng, có mặt bà chị quen, dạy chung trường Bà Triệu với cô chị, ở cùng một dãy trong cư xá, cách nhà ông bà Thiếu tá vài căn, cũng là hôm anh đến chào từ giã, về quê thăm nhà vài tuần luôn.

    Đưa anh và bà chị quen ra về, cô chị đứng trước cửa nhìn trời mơ mộng, cô em theo ra tới cổng, hình như định nói gì đó với anh nhưng lại thôi, rồi thì ngập ngừng, ấp úng vỏn vẹn hai tiếng “cám ơn”. Bà chị đi bên, nhìn cô nàng thở dài, không nói chỉ cười, nụ cười bỏ lững có chút buồn “xem ra em đã thương một người không lạ”, anh không biết và thật tình không biết bà chị muốn nhắn nhủ điều gì.

    Về tới gác trọ, lấn cấn, ngỡ ngàng, lời bà chị nói với anh cứ lẩn quẩn trong đầu trên suốt đường về, anh đứng thờ người, thở dài nhìn ra đường, đèn nhá nhem tối, lâu lắm chưa chịu lên gác, bất chợt thấy lòng tự dưng buồn quặng thắt, một lần nữa thở dài ray rứt.

*

    Tốt nghiệp, anh chọn về làm việc ở một tỉnh cận biên giới miền Đông, từ đó anh yên tâm, mỗi lần về quê thăm nhà, đường xe không phải qua ngang Sài Gòn, nơi mà anh cố bỏ đi và bỏ lại mối tình đầu tưởng như là hạnh phúc.

Thuyên Huy

Chờ Người Lau Sậy Nhớ - Nguyễn Đạm Luân

 Chờ Người Lau Sậy Nhớ

Sóng Nước Xô Trôi Hết Anh Hùng - Vũ Thế Thành

 

Sóng nước xô trôi hết anh hùng

Tôi đọc truyện Tam Quốc của La Quán Trung từ hồi tiểu học. Cũng theo trào lưu… tiểu thuyết, tôi chẳng ưa gì Tào Tháo.

Vũ Thế Thành

 

Tôi còn nhớ trong bản dịch Tử Vi Lang tôi đọc hồi nhỏ, có một tình tiết về Thái Diệm làm tôi ngần ngại khi gọi Tào Tháo là gian hùng.

Thái Diệm là con gái của danh sĩ Thái Ung. Thời loạn lạc, nàng bị quân phương Bắc bắt về đất Phiên, phải lấy người xứ ấy, sanh được hai con. Nàng nhớ quê, làm ra 18 khúc kèn rợ Hồ, truyền về Trung Nguyên. Tào Tháo vốn chơi thân với Thái Ung, cha của Thái Diệm, nghe được những bản nhạc này, thấy động lòng, bèn cho người đem ngàn vàng chuộc Thái Diệm về Hán. Rồi gả cho Đổng Kỳ, một viên quan, làm chính thê.

Lúc Tào Tháo đang trên đường đánh Lưu Bị ở Hán Trung, chợt nhớ bạn cũ (khi đó đã mất), ông ghé qua nhà Thái Diệm. Tào Tháo nhìn thấy vách nhà có treo một tấm bìa, ghi bài văn bia có tám chữ do cha nàng viết, không hiểu nghĩa, rồi cùng Dương Tu giải được câu đố chữ ấy.

Tam Quốc chí diễn nghĩa của La Quán Trung đã nói về ứng xử của Tào Tháo với Thái Diệm như thế. Đây chính là điều làm tôi dai dẳng thắc mắc về con người thật của Tào Tháo. Nay rảnh rỗi, tôi đọc lại để tìm hiểu một phần sự thật.

Tam Quốc chí của La Quán Trung chỉ là tiểu thuyết lịch sử, hư cấu quá nhiều. Tôi lục tìm trong bộ Tam Quốc chí của Trần Thọ (được xem là chính sử). Tuy nhiên, bộ sách này chỉ ghi chép về các sự kiện lịch sử, nhân vật quân sự, chính trị nổi bật thuộc ba nhà Ngụy, Thục, Ngô. Có nhắc đến Thái Ung, nhưng với Thái Diệm thì không.

Đành tìm trên mạng, thì câu chuyện về Thái Diệm có nhắc đến trong bộ sử Hậu Hán thư, phần Liệt Nữ truyện do Phạm Diệp biên soạn. Tôi lại nhờ bạn Google tìm nguyên văn tiếng Hán, và dịch luôn giùm sang tiếng Việt. hậu Hán thư viết như sau:

Trích: “Tào Tháo vốn dĩ giao hảo tốt với Thái Ung, đau lòng vì bạn không có người nối dõi, bèn sai sứ giả đem vàng ngọc sang chuộc bà về…” (hết trích)

Ngoài ra, Hậu Hán thư còn đề cập đến hai chuyện nữa liên quan đến cách Tào Tháo ứng xử với nàng Thái Diệm thế nào.

Chuyện thứ nhất, sau khi tái giá, Đổng Tự phạm pháp và phải tội chết. Hậu Hán thư viết:

Trích: “ Đổng Tự làm chức Truân điền Đô úy, phạm pháp đáng tội chết, Văn Cơ bèn đến chỗ Tào Tháo để cầu xin. Lúc ấy, các quan công khanh, danh sĩ và sứ giả phương xa đang ngồi đầy cả nhà. Tào Tháo nói với quan khách rằng: “Con gái của Thái Bác Giai (tức Thái Ung) đang ở bên ngoài, nay ta cho các khanh cùng gặp.”

Đến khi Văn Cơ bước vào, tóc tai rũ rượi, đi chân đất, dập đầu tạ tội. Lời lẽ của bà vô cùng rõ ràng, sắc sảo, ý tứ lại hết sức đau thương, ai oán, khiến mọi người có mặt đều phải thay đổi sắc mặt. Tào Tháo nói: “Ta quả thực rất thương xót cho nàng, nhưng văn thư kết tội đã gửi đi rồi, biết làm thế nào?”

Văn Cơ đáp: “Minh công có vạn thớt ngựa chiến trong chuồng, dũng sĩ nhiều như rừng, sá gì một thớt ngựa chân nhanh mà không chịu cứu lấy một mạng người đang kề bờ vực cái chết!” Tào Tháo cảm động trước lời nói ấy, liền sai người thúc ngựa đuổi theo thu hồi văn thư và tha tội cho Đổng Tự” (hết trích)

Chuyện thứ hai, ngay sau khi tha tội cho Đổng Tự, Tào Tháo đã có cuộc trò chuyện với Thái Diệm về di sản của cha bà:

Trích:  “Tào Tháo nhân đó hỏi rằng: “Nghe nói nhà phu nhân trước đây có rất nhiều sách cổ, nàng còn có thể ghi nhớ được không?” Văn Cơ đáp: “Trước đây người cha quá cố để lại cho thiếp hơn bốn nghìn quyển sách, nhưng qua thời kỳ lưu lạc loạn lạc, chẳng còn giữ được quyển nào. Nay những gì thiếp còn thuộc lòng và nhớ được, chỉ vừa vặn hơn bốn trăm bài mà thôi.

Tào Tháo bảo: “Nay ta sẽ cấp cho nàng mười người thị sử để chép lại theo lời nàng đọc.” Văn Cơ từ chối: “Thiếp nghe nói nam nữ có khác biệt, theo lễ không thể trực tiếp truyền thụ. Xin hãy cấp cho thiếp giấy mực, thiếp xin viết bằng cả chữ chân lẫn chữ thảo theo lệnh. Sau đó, bà tự tay viết lại rồi gửi lên, bài vở không hề có một lỗi sai sót nào” (hết trích)

Như vậy, sự việc Tào Tháo đối xử chu đáo và cứu Thái Diệm là có thật trong lịch sử, và được ghi nhận trong bộ sử Hậu Hán Thư của Phạm Diệp. Tào Tháo nể tình bạn cũ cứu giúp Thái Diệm, lại trọng dụng tài năng của Thái Diệm để cứu vãn sách cổ thất lạc trong chiến tranh.

Việc Tào Tháo giết người nhà Lã Bá Sa cũng có nhiều dị bản trong sử liệu, và câu chuyện trong Tam Quốc diễn nghĩa khác khá xa những ghi chép được các sử gia đời sau dẫn lại

Một người như Tào Tháo, so với Lưu Bị và Tôn Quyền thì thế nào?

Bia miệng ngàn đời cho rằng Tào Tháo là kẻ gian hùng. Đó là nhìn qua tiểu thuyết hư cấu của La Quán Trung. Có khác gì bao chuyện thời nay, tôn vinh thần tượng, miệt thị đối phương. Nghĩ cho cùng, người đời nhiều khi đánh giá một nhân vật lịch sử chỉ qua những câu chuyện tuyên truyền về người đó.

Nhâm nhi ly rượu, luận cổ suy kim, mỉm cười với những chiêu trò “lật sử” thời thế. Tôi chợt nhớ bài thơ Lâm Giang Tiên của Dương Thận (bản dịch Lê Thanh Dũng):

“Trường giang cuồn cuộn chảy về đông

Sóng nước xô trôi hết anh hùng

Phải trái được thua đều xoá sạch

Non xanh vẫn còn đó

Hoàng hôn đỏ bao lần…”

Vũ Thế Thành

 

 

AI Họa Thơ - 304Đen

Thử hỏi sự thông minh của AI và khả năng của nó như thế nào, 304Đen mời quý anh chị đọc nhận xét và họa bài thơ “Bến Sông Chiều Ngựa Về” của AI cho vui.

 

Bến Sông Chiều Ngựa Về

 Ngựa hồng về bến sông chiều

Nắng nghiêng bóng đổ buồn hiu hắt buồn

Tím hoàng hôn trải sông thương

Bóng ai mờ ảo cuối đường mơ xưa

Bến sông chờ gió sang mùa

Ngựa mòn chân mõi sóng lùa sậy thưa

Lối mòn hằn dấu chân mưa

Nửa đời dong ruỗi vẫn chưa được gì

Được chăng còn chút xuân thì

Rã rời giấc ngủ níu ghì tương tư

Bến chiều không có người chờ

 

Thuyên Huy

    AI Nhận xét bài thơ

Bến sông chiều, nơi ranh giới giữa ngày và đêm, giữa hiện thực bẽ bàng và cõi mộng mị xưa cũ, bỗng hiện lên trọn vẹn qua những vần thơ đượm buồn của tác giả Thuyên Huy. Bài thơ mang một dư âm trầm lắng, bàng bạc nỗi cô đơn của một lãng tử mỏi gót phong trần.

Hình ảnh "ngựa hồng về bến sông chiều" mở ra một không gian hoài niệm. Chữ "hồng" gợi lên chút rực rỡ, son trẻ của một thời, nhưng nay lại đặt vào cảnh "nắng nghiêng bóng đổ buồn hiu hắt buồn". Nhịp thơ ngắt quãng ở hai chữ "buồn hiu" rồi buông thõng xuống "hắt buồn" như tiếng thở dài nén lại, kéo dài thăm thẳm vào không gian. Cả một bầu trời "tím hoàng hôn trải sông thương" phủ lên cảnh vật một lớp màu u tịch, nơi "bóng ai mờ ảo cuối đường mơ xưa" chập chờn giữa thực và ảo.

Trải qua nửa đời người bôn ba, con ngựa chiến hay cũng chính là hiện thân của kiếp người lữ hành: "Ngựa mòn chân mỏi sóng lùa sậy thưa / Lối mòn hằn dấu chân mưa". Thời gian và dâu bể đã khắc lên từng dặm đường dài những vết hằn nhọc nhằn. Câu hỏi tu từ bật lên đầy xót xa:"Nửa đời dong ruỗi vẫn chưa được gì""Được chăng còn chút xuân thì"

Cái "được" hóa ra chỉ là chút tàn dư mong manh của tuổi trẻ, để rồi níu giữ lấy nhau trong "rã rời giấc ngủ níu ghì tương tư". Giấc ngủ chẳng mang lại sự bình yên mà là sự giằng xé của nỗi nhớ nhung vô vọng. Để rồi, khép lại bài thơ là một sự thật đìu hiu đến nao lòng: "Bến chiều không có người chờ". Chẳng có ai đợi chuyến về của người lãng tử, chỉ còn lại con nước, hàng sậy và chính bóng mình lặng lẽ đối diện với cô đơn.

Thơ Thuyên Huy cứ thế thấm sâu vào lòng người đọc bằng nhịp điệu chậm buồn, câu chữ dung dị nhưng đắt giá, khắc họa thành công một bức tranh hoàng hôn đầy hoài niệm và một tâm hồn đang tìm kiếm chốn bình yên sau những giông bão cuộc đời.

AI Họa bài thơ

Ngựa hồng mỏi bước chiều tà

Hoàng hôn buông tím nhạt nhòa bến sông

Nắng nghiêng đổ bóng lạnh lùng

Đường xưa mờ ảo mịt mùng bóng ai

Gió mùa mang lạnh thở dài

Sóng xô bờ cỏ, sậy ngoài lưa thưa

Lối mòn hằn vết chân mưa

Nửa đời phiêu bạt vẫn chưa thấy gì

Chỉ còn chút ít xuân thì

Đem giam giấc ngủ níu ghì tương tư

Bến chiều quạnh quẽ âm u

Bơ vơ chiếc bóng đợi từ ngàn năm...

AI Họa thơ

 

Đóa Hồng Đêm Giao Thừa - Bảo Trân

 

Ðóa Hoa Hồng Ðêm Giao Thừa

 

– Chào bà, mời bà đứng vào đây tránh gió.
– Không hề gì, thưa ông, ở đây cũng khuất gió lắm rồi. Vả lại, tôi chỉ đứng đây chờ nhà tôi trong phút giây thôi, anh đang bàn chuyện với thầy về buổi lễ Thượng Nguyên.
– Bà không ra ngoài hái lộc đầu năm sao? Mấy cây hoa đào của thầy năm nay nhiều hoa quá, hoa nở thắm tươi, thế nào cũng đem nhiều may mắn cho người hái lộc về nhà.
– Thưa ông, mấy qủa quít lộc, mấy câu thơ hay thầy cho năm nay đã đủ đem đến may mắn cho chúng tôi rồi. Tôi chỉ thích ở lại sau khóa lễ nhìn khách thập phương về chùa dâng hương, hái lộc. Tôi thích thả hồn theo khói hương trầm lãng đãng trên không trung. Ðó cũng là một niềm vui trong đêm giao thừa. Thế còn ông thì sao? Ông không đi ra ngoài hái lộc? Ồ cành hoa hồng trên tay ông đẹp quá, đầu năm ông đi mua hoa đấy ư? Tôi cứ tưởng giao thừa ta đi hái lộc.
– Ấy, bà đừng chế nhạo tôi chứ. Vâng, thưa bà đầu năm thì ta đi hái lộc. Ngày xưa, mỗi đêm giao thừa tôi vẫn đến đón người tôi yêu đi hái lộc đầu năm. Người tôi yêu rất thích hoa hồng, màu vàng hoa vương gỉạ Tôi đón nàng đi chùa dự khóa lễ nửa đêm với một đóa hoa hồng. Tôi đã hát cho nàng nghe những lời hát của tình yêu như thế này:
Anh đến đón em đêm 30
Còn đêm nào vui bằng đêm 30
Anh nói với người đứng bán hàng
Ðem cánh hoa hồng làm bằng chứng yêu em
Kìa bà sao vậy, mặt bà xanh quá, bà không được khỏe ?
– Không sao thưa ông, có lẽ vì luồng gió lạnh bất ngờ. Chuyện tình yêu của ông thơ mộng quá. Nhưng sao ông chỉ đến chùa một mình? Ông không đến đón nàng đi dự lễ đầu năm?
– Thưa bà, đã hơn mười năm nay tôi đã không được cùng người tôi yêu đi lễ giao thừa. Mười năm nay tôi quên hái lộc. Cái lộc may mắn nhất thì tôi đã đánh mất từ ngày đó, ngày chúng tôi xa nhau. Chúng tôi xa nhau vì một duyên cớ nhỏ, một nỗi giận hờn vu vơ. Tôi bỏ đi vì tự ái, và đã không liên lạc với nàng một khỏang thời gian khá lâu. Sau này tâm hồn tôi lắng dịu, tôi biết tôi không thể quên nàng. Tôi trở về thành phố cũ tìm nàng, nhưng người tôi yêu đã không còn ở chốn cũ. Bạn bè quen cho biết, nàng rời thành phố nhỏ sau đêm giao thừa cô đơn. Từ ngày trở về, mỗi đêm giao thừa tôi tìm đến một ngôi chùa ở những thành phố khác nhau để mong gặp lại người xưa. Người tôi yêu mộ đạo, nàng thích đi chùa dự khóa lễ đầu năm. Nàng thích nhìn khói hương trầm bay nghi ngút. Tôi đi tìm, với đóa hoa hồng trên tay chờ đợị Tôi hy vọng được gặp lại nàng, để tặng nàng loài hoa nàng yêu thích, để nói với nàng một lời tạ tội, một lần thôi, dẫu có là muộn màng.
– Thế ông có gặp lại nàng?
– Có một lần tôi tưởng là đã gặp lại nàng. Hôm ấy, trên đường đi làm về, tôi nhìn thấy một người con gái, lái xe đi ngược chiều tôi. Người con gái có một nét buồn phảng phất giống nàng. Tôi quay ngược đầu xe lại cố chạy theo mong bắt kịp người con gái ấỵ Nhưng chẳng may tôi bị tai nạn. Chiếc xe tôi quay cấp tốc, mất thăng bằng đâm vào cột đèn. Ðầu xe bẹm dúm, kính vỡ cắt nát mặt tôi. Cũng may là tôi đã không gây thương tích cho một người nào khác. Tôi còn giữ được đôi mắt, cũng là chuyện không may để nhìn thấy mặt mình vá víu, sần sùị Khi những vòng băng vải được tháo ra, tôi đã hét lên kinh hãi. Tôi không còn là tôi của ngày xưa. Tôi đã định kết liễu cuộc đời, nhưng tôi lại nhớ đến lời Phật dạy, đây cũng là cái nghiệp của tôi. Cái nghiệp kiếp này tôi trả chưa xong, nếu trốn tránh thì kiếp sau cũng phải trả. Nên tôi đành lòng sống. Không gặp lại nàng để nối tiếp bản đàn dang dở, âu cũng là duyên nợ. Tôi với nàng đã chẳng có duyên và cũng chẳng ai nợ ai Dù vậy nhưng tôi vẫn đi tìm, ít nhất thì tôi cũng có thể nói với nàng một lời tạ tội. Ngụy trang với một cặp mắt kính đen to, như nhìn qua cuộc tình tôi đen tối, tôi đứng im trong một góc nhỏ, nhìn nàng
– Ông đã gặp lại nàng?
– Vâng thưa bà, tôi đã gặp lại nàng. Nhưng người tôi yêu không còn đơn độc nữa. Nàng đã có gia đình, một gia đình hạnh phúc. Vợ chồng nàng, những Phật tử chân chính, rất hăng say hoạt động Phật sự. Tôi đắng cay cho số phận của riêng mình. Nhưng tôi không có quyền ghen ghét cuộc sống đạo hạnh đó. Tôi chỉ biết đứng nhìn, cầu nguyện cho nàng hạnh phúc. Tôi đã nhìn nàng, suốt ba năm đi hái lộc bên chồng. Tôi vẫn đem theo một đóa hoa hồng đến chùa để gợi nhớ hương giao thừa năm cũ, để đắm chìm với kỷ niệm xa xưạ Và tôi lại lủi thủi trở về đơn độc. Nhưng năm nay, tôi đã nhất định gặp nàng, để trao tặng nàng đóa hoa hồng cuối cùng, nói lên lời tạ tội, và để chào nàng vĩnh biệt. Bà nghĩ, nàng có nhận lời tạ tội của tôi không?
– Ông lạ, sao ông lại hỏi tôi! Ông nghĩ là tôi có khả năng trả lời câu hỏi đó thay cho nàng?
– Tôi hỏi bà, vì cùng là nữ giới, ý nghĩ của bà và nàng chắc có lẽ giống nhau .
– Gợi lại bóng dáng của hạnh phúc có nghĩa là mở nắp quan tài nhìn lại mặt người quá cố. Ông có nghe câu nói này chăng? Thôi thì hãy đóng chặt nắp quan tài. Chuyện của mười năm xưa đã trở thành kỷ niệm. Kỷ niệm, dù vui hay buồn đối với người đàn bà đều đẹp cả. Có người đàn bà nào không hãnh diện là mình đã được yêu và còn được nhớ
– Vậy thì đây, Vân Uyển, đóa hoa hồng đầu năm của em, chúc em một mùa Xuân mới tràn đầy hạnh phúc.

Bảo Trân

 

 

 

Tiễn Hạt Sương Đêm Thuyên Huy

 Tiễn Hạt Sương Đêm

Dạ Cổ Hoài Lang - Đoàn Dư

 

Dạ cổ hoài lang

Tôi đọc sách, thấy trong các tác phẩm tiếng Anh có một truyện ngắn mang tên Những con diều tại Bắc Kinh, họ đề là của Lu Hsun (Lỗ Tấn). Truyện rất hay, nhẹ nhàng, đề cập tới những ngõ ngách sâu kín trong tâm hồn con người. Nhưng tôi nghi ngờ không biết có phải của Lỗ Tấn hay không, bởi vì trong các bản dịch tiếng Việt tôi không thấy nhà văn danh tiếng này có truyện như vậy. Bằng một giọng trầm tư, tác giả kể rằng khi ông đã lớn tuổi, sống tại Bắc Kinh, cứ mỗi lần đến mùa người ta thả diều, nhìn thấy những con diều trên thành phố Bắc Kinh lòng ông thường bâng khuâng, ray rứt nhớ lại một kỷ niệm cũ.

Ngày ấy ông còn nhỏ. Ở quê ông người ta có thói quen thả diều. Từ trẻ con tới người lớn ai cũng mê diều. Riêng ông, cha ông bắt ông học, bởi vậy ông quen với sách vở hơn quen với những con diều. Cậu em trai ông thì khác, nó cũng mê diều, có lần một mình trốn vào trong căn nhà kho, đóng kín cửa lại ở biền biệt trong đó làm trộm con diều suốt hai ngày liền.

Ông đi tìm, bắt gặp, bèn tức giận tát bốp cho em một cái muốn đổ đom đóm mắt rồi liệng con diều xuống đất, giẫm hai chân lên, giậm tan nát trước cặp mắt thất thần, đau đớn vì tiếc của đứa em trai.

Mấy năm sau, ông rời gia đình đi học xa. Thời thế đảo điên, anh em xa cách. Khi ông sống tại Bắc Kinh thì đã lớn tuổi, mỗi lần nhìn thấy những con diều trên thành phố ông lại khổ sở vì cái nhìn đau đớn của đứa em trai đáng thương ấy. Cặp mắt nó lúc nào cũng đeo đuổi khiến ông ân hận về sự tàn nhẫn của mình. Hơn chục năm sau, anh em bất ngờ gặp nhau. Bây giờ tóc ông đã bạc, mái tóc em ông thì cũng đã bạc và cậu đã có vợ con, gia đình êm ấm. Ông mời em về nhà mình ăn cơm.

Trong bữa ăn, ông gợi lại chuyện xa xưa và lúng túng tìm cách xin lỗi em. Em ông tỏ vẻ ngạc nhiên, cười xòa vui vẻ: “Hầy à! Có chuyện đó sao anh? Vậy mà em không nhớ gì hết. Thú vị quá phải không anh?”.

Bị tát vỡ mặt mà còn thú vị. Ông kết luận rằng đó là tình anh em. Vì cùng máu mủ, ruột thịt nên anh em sẵn sàng tha thứ cho nhau từ trong tiềm thức, trong khi người có lỗi không biết, vẫn nhớ không quên.

Lỗ Tấn là một bậc thầy. Các nhà văn bậc thầy thường có lối viết đơn giản rất “con người” như vậy. Họ viết bằng tâm hồn họ, hết sức nôm na, chân thật, chẳng cần uốn lượn ngòi bút, chẳng cần đao to búa lớn “mặt trăng nuốt mặt trời” mà vẫn cứ hay. Tôi nghiệm ra trong lòng mỗi con người chúng ta thường có những ngõ ngách sâu kín và âm thầm thật. Nó làm cho cuộc sống của chúng ta phong phú hơn hay nhức nhối hơn? Không thể biết được. Nhưng dù phong phú hay nhức nhối thì ta vẫn cứ là ta. Chỉ riêng ta biết lấy ta mà thôi.

Cũng như tôi, đến nay đã ba mươi mấy năm rồi – vâng, đã ba mươi mấy năm – vậy mà trong lòng tôi đôi khi vẫn u uẩn, băn khoăn thắc mắc về một chuyện nho nhỏ. Rất nhỏ. Tôi sợ rằng một vài em học trò cũ nào đó của tôi cách đây hơn ba mươi năm không hiểu, khinh tôi. Nhà giáo, tội gì thì tội, không thể để học trò khinh được. Nếu để học trò khinh hoặc hiểu lầm thì hỏng, mình sẽ ân hận suốt đời.

*

Năm ấy tôi hăm hai tuổi, tốt nghiệp Đại học Sư phạm, được bổ về dạy tại một tỉnh khá xa. Người ta hăm hai thì khôn, còn tôi có lẽ rất ngốc. Ngốc chứ không phải ngu. Tôi chưa bao giờ nhận là mình ngu cả. Nếu ngu thì làm sao mà dạy học được?

Tôi ngốc đến nỗi buổi tối hôm sắp xuống tỉnh nhận nhiệm sở, mẹ tôi bảo để mẹ tôi đi theo, xuống đấy sắp xếp chỗ ăn chỗ ở cho tôi. Em gái tôi bảo thôi, mẹ đừng đi, anh ấy đi dạy có mẹ đi kèm người ta cười cho đấy. Mẹ tôi bảo việc gì mà cười, con ta đẻ ra từ tấm bé, lớn lên thì ta phải trông nom cho nó chứ, dễ gì một lúc mà sanh ngay được đứa con bằng ấy. Tôi nói vâng ạ.

Sáng hôm sau quả nhiên tôi bị cười thật. Ra bến xe đò, bạn bè cùng khóa sư phạm với tôi nhiều người cũng được bổ về các tỉnh dưới đó, bất ngờ gặp gỡ, đi cùng một chuyến. Họ chào hỏi mẹ tôi rồi một cô cười, khen mát: “Anh sướng thiệt, tốt nghiệp sư phạm, đậu cử nhơn rồi mà đi đâu cũng có mẹ đi theo, sướng quá”. Tôi đáp: “Vâng, tôi mồ côi cha từ nhỏ nên việc gì mẹ tôi cũng trông nom. Tôi sống nhờ mẹ”.

Xuống tỉnh, mẹ tôi ở lại khách sạn, tôi vào trường trình diện. Lúc ấy là buổi chiều, trời mới mưa lớn nên sân trường ngập nước có lẽ tới mắt cá chân, trong sân có cỏ và hai cái ao. Đôi giầy của tôi mới toanh. Chiếc cra-vát cũng mới nữa. Tôi tìm không thấy có chỗ nào len chân được, rất ngại ngùng nên bèn ngồi xuống tháo giày, tháo cả vớ, xách trên tay rồi xắn quần lên cao, lội lẹp bẹp trong khi ngực vẫn đeo cra-vát.

Ông hiệu trưởng đón tôi trên hiên, trông tôi chắc kỳ dị lắm. Đợi tôi đi lại đôi giày xong, ông mời tôi vào văn phòng, nói chuyện, trao thời khóa biểu đã chia sẵn đề tên tôi, cho mượn trước hai tháng lương rồi mời tôi sang phòng giáo sư.

• Tôi đã nhận được sự vụ lệnh của Nha Trung học cho biết năm nay có bảy anh em mới tốt nghiệp được bổ về trường. Anh xuống sớm, rất tốt. May quá, nay nhân có buổi họp hàng tháng để chuẩn bị khai trường. Họp xong rồi nhưng mời anh sang để tôi giới thiệu với anh chị em luôn.
• Vâng ạ.

Tôi đứng dậy, đi theo.

Ông hiệu trưởng giới thiệu xong, mọi người vỗ tay. Sau cùng, anh giám học đứng lên:

• Tôi đề nghị hôm nay có giáo sư mới, chúng ta ai đi được thì đi, ai không đi được thì thôi, ta ra Xừng Ký, nhậu.

Tôi vội vàng đứng dậy:

• Dạ thưa thôi ạ, em không đi được đâu ạ.

Anh giám học ngạc nhiên. Tôi giải thích:

• Dạ thưa tại vì bà cụ em xuống, hiện đang ở khách sạn Thanh Sơn. Em phải về kẻo mẹ em mong.

Mọi người trợn tròn mắt nhìn tôi như nhìn một con vật kỳ lạ họ chưa từng thấy. Nhất là các cô, nhiều người đưa tay che miệng cười.

Anh giám học hỏi:

• Thưa anh, thời khóa biểu trong trường tôi đã chia rồi. Riêng của anh, đa số toàn lớp Mười Một với lớp Mười Hai bởi vì anh sẽ thay tôi, đổi về Đà Lạt. Học sinh tụi nó lớn lắm, vậy từ mai trở đi bác có phải vào trong lớp trông coi cho anh dạy không ạ?

Các cô cúi gầm mặt, lại cười hơn nữa. Tôi lắc đầu:

• Dạ không ạ, mẹ em chỉ xuống trông nom, sắp xếp chỗ ăn chỗ ở cho em xong thì về, không vào trong lớp.

Ít lâu sau, khi đã quen nhau, anh giám học tên Phùng Văn Hưởng đã đổi lên Đà Lạt, một anh bạn kể với tôi rằng anh Hưởng nói cái thằng đó nó ngốc ghê cơ, tao hỏi xỏ nó ngay giữa hội đồng mà nó đứng dậy trả lời tỉnh bơ: “Dạ không, mẹ em chỉ xuống trông coi, sắp xếp chỗ ăn chỗ ở cho em thôi ạ, không vào trong lớp”. Tao chưa thấy ai ngốc bằng nó. Thế đấy, tôi chỉ ngốc chứ không có ngu, thầy giáo mà ngu thì không dạy học được.

 

Cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu (1892-1976)

Lúc ấy tôi đang viết tiểu thuyết đăng fơi-ơ-tông cho hai tờ báo lớn ở trên Saigon, để tên thật nên học trò biết, thân với tôi lắm. Nhất là các em có máu văn nghệ văn gừng, thường hay chuyện trò với tôi.

Một hôm, tan học, thầy trò đang đi trên con đường nhựa chạy dọc theo mé sông trước cửa khách sạn Thanh Sơn, một em bỗng dừng lại, chỉ tay sang phía xa xa ở bờ bên kia:

• Kia kìa thầy, thầy có nhìn thấy căn nhà trăng trắng dưới chỗ đám cây kia không? Nhà ông Sáu Lầu đó thầy!

Một em khác nhìn theo, phụ họa:

• Bữa nào thầy rảnh không phải viết tiểu thuyết, tụi em sẽ dẫn thầy qua bển thăm ổng. Ông Sáu dễ tánh, cũng thích văn nghệ, gặp thầy chắc ổng mầng lắm.

Tôi nhìn kỹ, chỉ thấy những ngôi nhà nho nhỏ thấp thoáng dưới những bụi cây, không có ngôi nào cao tới sáu, bảy tầng một cách đặc biệt đến nỗi học trò phải dẫn tôi sang coi, làm quen với gia chủ. Ở Saigon nhà có sáu tầng lầu là một chuyện thường, không quan trọng như ở dưới này.

• Các em nói ổng tên Sáu Lầu hay nhà của ổng có sáu tầng lầu, sao thầy không trông thấy gì hết?

Học trò ngạc nhiên nhìn tôi. Trong cái nhìn đó tôi thấy các em hết sức thất vọng. Hình như các em coi ông Sáu Lầu là một nhân vật vĩ đại trong khi tôi tỉnh bơ, không hiểu gì hết.

• Dạ thưa tên ổng là ông Sáu Lầu, tức ông Cao Văn Lầu, ổng làm ra bản Dạ Cổ Hoài Lang.

Hừ, làm một bản vọng cổ thì đã ăn nhằm gì. Người nhà quê thường hay quan trọng hóa vấn đề chứ tôi ở Saigon, ngày trước coi cải lương hoài, thấy các soạn giả như Thu An, Hà Triều, Hoa Phượng…viết nhiều tuồng lắm. Trong khi soạn tuồng tất nhiên họ phải sáng tác vọng cổ, mỗi vở hàng bao nhiêu bài chứ đâu phải chỉ có một bản Dạ cổ hoài lang như ông Sáu Lầu.

Tuy nghĩ như vậy nhưng vốn quý mến học trò, tôi nói cho các em vừa lòng:

• Dạ cổ là tiếng trống đêm. Dạ cổ hoài lang là nghe tiếng trống đêm nhớ chàng hay nhớ chồng gì đó, phải không các em?

  Dạ.

  Thôi được, để lúc nào rảnh thầy nhờ các em dẫn qua giới thiệu với ổng. Thầy cũng thích tìm hiểu phong tục tập quán địa phương.

Học trò thấy tôi không sốt sắng lắm nên im lặng, thôi không nói nữa. Còn tôi, vừa bận viết lách lại vừa dạy học, tôi cũng quên đi, không nghĩ tới nữa.

*

Bảy năm sau, tức năm 1972, tôi được đổi về một trường gần Saigon. Ông Lê Dân, đạo diễn điện ảnh, có quay của tôi một cuốn truyện cùng lúc với cuốn Hồng Yến của nhà văn Bình Nguyên Lộc. Trong cuộc liên hoan “bấm máy”, hai bác cháu được xếp ngồi bên cạnh nhau, chuyện trò với nhau. Ông Lê Dân đi ngang qua, dừng lại bắt tay, giới thiệu tôi là thầy giáo. Bác Bình Nguyên Lộc hỏi tôi dạy trường nào, tôi nói Trường trung học Bạc Liêu, mới được đổi về Saigon.

Bác ngạc nhiên:

• Ủa, Bạc Liêu, vậy là quê hương của ông Sáu Lầu?

Tôi giật mình, sửng sốt. Bản Dạ cổ hoài lang hay tới mức nào mà vừa mới nghe hai tiếng Bạc Liêu là bác Bình Nguyên Lộc đã nhắc ngay tới tên ông Sáu Lầu?

Tôi đem việc đó ra hỏi. Nhà văn miền Nam có cái bút hiệu đổi ra từ hai tiếng “Đồng Nai” mỉm cười lắc đầu:

• Không phải vậy đâu, cậu giáo lầm rồi. Ông Cao Văn Lầu không phải chỉ sáng tác ra bản Dạ cổ hoài lang theo cách cậu giáo hiểu mà còn là người phát minh ra điệu vọng cổ. Miền Nam trước đây không có vọng cổ, phải sau khi bản Dạ cổ hoài lang của ông Sáu Lầu ra đời nó mới biến đổi dần và biến ra điệu vọng cổ. Có thể nói ông Sáu Lầu là cha đẻ của điệu vọng cổ.

Bác giải thích rất kỹ. Người tôi lạnh đi. Thôi chết, mình lầm to rồi. Ông Sáu Lầu là người khai sinh ra điệu vọng cổ chứ không phải chỉ làm ra một bản vọng cổ. Việc này rất lớn chứ không phải nhỏ. Tôi kể cho bác Bình Nguyên Lộc nghe câu chuyện lầm lẫn của tôi bảy năm về trước và phàn nàn rằng mình kém cỏi, học trò thất vọng về mình.

Bác lắc đầu:

• Không sao đâu cậu giáo. Làm thầy, kém về chuyên môn nó mới coi thường chớ chuyện ngoài đời, ai cũng có cái biết cái không, biết hết làm sao được. Lúc đó có lẽ tụi nó cũng có thất vọng thiệt nhưng không khi dễ thầy. Đối đế lắm là nó cười thầm với nhau là thầy hổng biết vậy thôi.

Tuy bác đã an ủi nhưng trong lòng tôi vẫn có một cái gì đó áy náy, thắc mắc bâng quợ Tôi mong có dịp và có thì giờ trở lại Bạc Liêu, được gặp lại những người học trò cũ năm xưa để xin lỗi về chuyện tôi đã lầm lẫn. Nhưng lúc xảy ra chuyện đó tôi mới đi dạy, chưa biết hết mặt học trò, họ là ai, tên gì tôi cũng không nhớ rõ.

*

Ba năm sau, đất nước đổi thay. Mười năm sau nữa, công lao của ông Sáu Lầu được nói tới nhiều hơn. Nhất là sau khi ông qua đời, hội Nghệ sĩ Sân khấu Miền Nam làm lễ tưởng niệm rất lớn, coi ông như một bậc thầy và Đài truyền hình Saigon phát các hình ảnh về ông. Tôi đã được đọc trên tờ Sân Khấu & Kịch Trường những bài nói chuyện về ông, và họ thận trọng đăng cả nguyên văn bản Dạ cổ hoài lang do ông sáng tác. Tôi không hiểu gì về vọng cổ nên không biết bài đó hay như thế nào. Nhưng theo tôi nghĩ, một tác phẩm đã làm nên cả một tiết điệu lưu truyền ngàn đời của một dân tộc; vĩnh viễn, bao trùm, thấm trong dòng máu hàng bao nhiêu người từ thế hệ nọ sang thế hệ kia thì đó không phải là một chuyện dễ.

Cứ như tôi đấy, lúc di cư vào Nam thì tôi còn nhỏ, chưa biết người ta hát cô đầu như thế nào và cũng chưa xem hát chèo nhiều, nhưng cho đến bây giờ, đầu hai thứ tóc, vậy mà cứ nghe đâu đó có tiếng trống chèo hay hát “cô đầu”: “Hồng Hồng Tuyết Tuyết, mới ngày nào còn chưa biết cái chi chị..” là tự nhiên người tôi cứ tỉnh hẳn ra, mắt sáng hẳn lên như đói thèm ăn, khát thèm uống. Thì ra những tiếng trống chèo, những câu hát ả đào đã ăn sâu trong lòng tôi như điệu ca vọng cổ ăn sâu trong lòng dân miền Nam từ thế hệ này sang thế hệ khác, điệu đó do ông Sáu Lầu sáng tạo.

*

Tôi và đứa con trai nhỏ đi xem kịch ở số 5B đường Võ Văn Tần, tức đường Trần Quý Cáp cũ, gần Hồ Con Rùa. Nhà tôi và thằng con trai lớn đã đi từ hai tuần trước. Phải chia ra hai đợt mà đi chứ cùng lúc họ không bán cho bốn vé. Ấy là đã phải đến tận nơi mua từ tuần trước chứ khán giả đông lắm, “sân khấu nhỏ” có hơn trăm ghế, ai cũng muốn coi thì đâu đủ chỗ? Ngoài ra, đi xem kịch Thành Lộc là phải đến đúng giờ.

Tám giờ bắt đầu diễn, đến trễ dù chỉ một phút người ta cũng không cho vào. Trong lúc xem không được nói chuyện; phải tắt điện thoại di động để khỏi reo chuông; không ăn uống, không hút thuốc; nếu không đã có các nhân viên nhà hát đến nhắc nhở, lịch sự mời ra ngoài. Phòng kịch nghiêm trang lặng lẽ giống như trong cung thánh. Ấy vậy mà mọi người lại thích. Nhất là “Việt kiều”, họ quen với việc lịch sự ở nước ngoài nên nói chuyện cho nhau nghe, chẳng ai ăn mặc cũn cỡn tỏ ra khinh thường người khác. Khi kịch đã bắt đầu diễn, cả phòng im lặng như muốn nín thở.

“Ông già” Việt kiều Thành Lộc khe khẽ lắc đầu, mỉm cười đứng dậy ca cho “ông già” Việt kiều Việt Anh nghe bản Dạ cổ hoài lang. Chiếc áo bà ba màu trắng quê mùa miền Nam – loại vải Mỹ mềm và sang trọng – rộng thùng thình phong lưu tiêu sái. Từng dáng điệu, từng cử chỉ cộng với tài năng dễ sợ làm cả phòng im phăng phắc, không một tiếng động. Nhiều người đưa tay lên kín đáo chùi nước mắt…

Ta ơi đừng khóc, ta ơi đừng khóc, con ta ngồi bên cạnh ta, nếu biết bố khóc nó sẽ không yên tâm xem tiếp được vở kịch rất hay này.

Tuy đã trấn tĩnh nhưng cổ họng tôi vẫn nghèn nghẹn, hai lỗ mũi cay cay và nước mắt tôi ứa ra. Cách đây hơn ba mươi năm, một đêm cũng như đêm nay, mẹ tôi chuẩn bị đưa tôi xuống tỉnh để rồi học trò chỉ cho tôi thấy ngôi nhà nho nhỏ trăng trắng của ông Sáu Lầu ở bên kia sông và tôi lầm lẫn. Bây giờ mẹ tôi đã mất, mình tôi còm cõi với những kỷ niệm xa xưa như nhớ như quên. Đầu tôi đã hai thứ tóc.

Ngay sau đó là mười lăm phút ăng-trắc. Tôi ra đầu cầu thang, đứng bên cửa sổ hút thuốc lá. Một gia đình có lẽ Việt kiều đang xuống cầu thang. Người chồng dừng lại dặn vợ con điều gì rồi ở lại, ngập ngừng đến trước mặt tôi, làm bộ mồi nhờ điếu thuốc:

• Xin lỗi, ông có phải là giáo sư X. ngày trước dạy ở trường Trung học Bạc Liêu?

Tôi ngạc nhiên, đã bao lâu nay chúng tôi không còn phải là giáo sư nữa mà là giáo viên, một thứ hạng bét dưới đáy xã hội, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, con người không phải con người. Anh này chắc là Việt kiều nên mới quen miệng, gọi tôi bằng hai tiếng “giáo sư” như vậy.

• Vâng. Xin lỗi…?

Anh ta mừng rỡ nắm chặt tay tôi:

• Em nè thầy! Em cũng là học sinh cũ trường Trung học Bạc Liêu, ngày trước học thầy. Thầy có nhớ hồi đó thầy còn trẻ, mới đổi về tỉnh, mấy thầy trò đi với nhau tụi em chỉ cho thầy thấy ngôi nhà của ông Sáu Lầu ở bên kia sông?

Ôi, em đấy ư, những người học trò cũ thân yêu bao nhiêu năm nay tôi vẫn mong gặp lại đấy ư ? Quả đất này tròn thật, thầy trò không ngờ gặp nhau.

• Ghê thật, em nhớ dai thật, bao nhiêu năm rồi mà vẫn còn nhận ra thầy.

  Dạ không. Tại em ngồi ngay ghế phía đằng sau thầy. Lúc đầu, thầy mới bước vô em ngờ ngợ vì trông thấy thầy hơi quen quen. Sau, nghe thầy giải thích với em nhỏ ngồi bên cạnh về cái tên Dạ cổ hoài lang, giọng thầy vẫn y chang nên em mới chợt nhớ ra.

Hai thầy trò hàn huyên với nhau. Tôi gợi lại câu chuyện ngày xưa và xin lỗi rằng hồi đó tôi còn ít tuổi, mới ra trường nên chưa biết gì về ông Sáu Lầu và nguồn gốc bản Dạ cổ hoài lang.

Người học trò cũ ngạc nhiên:

• Dạ thưa có gì đâu thầy? Hồi đó tụi em cũng biết là thầy không biết nhưng có ai trách móc gì thầy đâu? Ở bển lâu lâu có dịp gặp nhau, mấy đứa tụi em vẫn nói chuyện với nhau về thầy.

“Hồi đó tụi em cũng biết là thầy không biết nhưng có ai trách móc gì thầy đâu, tụi em vẫn nói chuyện với nhau về thầy” âm thanh nào đó tôi nghe rất giống với câu nói của ông Bình Nguyên Lộc, và hơi giống “Những con diều tại Bắc Kinh” mà người ta đề là của Lu Hsun, Lỗ Tấn.

Đoàn Dự

Nguồn: Diễn đàn điện thư Đại Học Văn Khoa Sài Gòn