Người già vùng núi đá Mèo Vạc quê của
Páo kể: Thuở hồng hoang, ông Chày sinh ra bầu trời, bà Chày sinh ra mặt đất. Bầu
trời thì tròn, mặt đất thì vuông. Bầu trời nhỏ hơn mặt đất, mặt đất lại phẳng
phiu. Ông Chày mới bảo bà Chày co mặt đất lại cho vừa bầu trời nên mặt đất lồi
lõm thành sông, suối, núi, đồi, bình nguyên… Rồi sau đó ông Chày bà Chày mới
sinh ra con người.
Thuở hoang sơ con người chưa phân
thành đàn ông đàn bà và sống an hành, vui vẻ, sung sướng lắm. Sung sướng là bởi
cây mọc từ kẽ đá um tùm rậm rạp, rừng đầy hoa quả, núi đầy chim muông, cầm thú;
loài người không phải làm mà cũng có ăn. Sướng quá, loài người đâm ra lười
nhác, không có đam mê, chẳng có khát vọng, cuộc sống vô cùng buồn tẻ và chán ngắt.
Ông Chày bà Chày vén mây nhìn xuống thấy thế bỗng ghen tức với sự sung sướng của
loài người và chán ngán với cuộc sống tẻ nhạt của họ. Ông Chày bà Chày bèn sai thần
xuống phân mỗi người thành hai nửa, một nửa nặn nên đàn ông, một nửa nặn thành
đàn bà rồi ném mỗi người đi một nơi… Từ đó, người Mông của Páo luôn luôn sống
trong cô đơn, sợ cô đơn nên làm cuộc hành trình đi tìm lại cái nửa kia của
mình.
Người ở Mèo Vạc tìm cái nửa của mình ở
Đồng Văn, người ở Lũng La tìm đến Lũng Pàn, người ở Sơn Vỹ tìm về Mã Pì Lèng…
Người nào may mắn tìm một lần đã thấy ngay cái nửa của mình khớp vào vừa chằn
chặn thì sung sướng hạnh phúc. Người nào không may, tìm một lần không thấy,
hai, ba lần không thấy, bốn lần mới thấy hoặc tệ hại hơn là không bao giờ tìm
được cái nửa của mình đành phải ở với cái nửa của người khác. Nửa của người
khác nên lúc nào cũng cong vênh, không khớp, khổ lắm. Sau, ông Chày bà Chày
nghĩ lại thì đã muộn, đành làm một cái chợ tình để những cái nửa ở chân trời
góc núi ấy tìm lại, khớp lại với nhau, gặp nhau. Vậy là thành chợ tình.
Chợ tình người già kể là chuyện thần
thoại nhưng nghe như huyền thoại. Chợ tình có từ bao giờ không ai biết rõ, Páo
lớn lên đã thấy cha đi chợ tình, đi mải miết, đi say mê. Ông nội bảo, ngày bà nội
còn sống, bà cũng đi chợ tình. Mẹ Páo thì bảo: “Ai cũng như bà nội, như cha mày
thì lấy đất đâu họp chợ”.
Chợ Tình Mèo Vạc
Năm tháng thời gian trôi nhanh như
bóng câu qua cửa sổ. Páo lớn nhanh như cây trẩu ở hồi nhà, khoẻ khoắn như cây
sa mộc bên cổng đá, Páo cũng như bà nội, như cha, Páo lại đi chợ tình.
Chợ tình mà ông Chày bà Chày lập nên
ngày xưa đơn giản lắm, chỉ dành cho hai cái nửa của mình xô lệch nơi chân trời
góc núi gặp nhau thôi. Còn chợ tình bây giờ phong phú, sinh động và trữ tình
không sao tả xiết.
Chợ tình họp vào cuối mùa xuân. Chợ
dành cho lứa tuổi biết yêu đi tìm bạn tình, dành cho những người yêu nhau nhưng
do tình duyên trắc trở mà không thành chồng vợ. Không phải ai cũng được đi chợ
tình. Đi chợ tình khác với đến chợ tình. Người đến chợ tình là đến xem người ta
gặp gỡ nhau, hoặc nghe hát, chơi quay, đánh yến. Còn người đi chợ tình là đi
tìm cái nửa kia của mình để nên duyên chồng vợ; là những người do duyên tình éo
le không lấy được nhau, nay đi chợ tình là để đổ thương nhớ, đổ giận hờn vào
nhau, là để giải toả những uất ức, để giãi bày tâm sự.
Có người đi chợ tình lại cất giấu những
điều phiền muộn, trắc trở, không may trong lòng, và thường để cái xấu của nhà
mình lại trước khi ra ngoài cổng. Họ nghĩ, chả lẽ đến chợ tình lại đem chuyện
thằng chồng nát rượu, đánh vợ đánh con, hút thuốc phiện đến thân tàn ma dại,
nói với người tình cũ. Chả lẽ mang chuyện con vợ hay ăn, nhác làm, ăn quà như mỏ
khoét, ngáy ngủ to như tiếng ngáy lợn rừng đến chợ tình kể cho người mình đã từng
yêu nghe. Người tình cũ sẽ thương mình hơn, xót cái thân thể cực nhọc của mình
hơn, nhưng lại thêm buồn, thêm giận cái nửa đang ở bên mình hơn.
Páo với Seo Say đi chợ tình chẳng
chuyện gì giấu nhau. Bao nhiêu uẩn ức trong một năm của số phận làm dâu Se Say
chia sớt cùng Páo. Páo thấy xong phiên chợ tình, Seo Say vui lắm, mặt mũi rạng
rỡ, ngồi lên yên ngựa ra về Seo Say còn hát nho nhỏ bài ca Khơ chìa planh (Tiếng
hát tình yêu) nữa. Thế rồi hai người cứ khấp khởi, mong chờ đến phiên chợ năm
sau còn gặp lại.
Páo dậy từ lúc tối mò, đất trời còn
giao hoà với nhau làm một. Seo Lỷ – vợ Páo cũng đi chợ tình. Lỷ ngồi vắt vẻo
trên yên ngựa, Páo đi bộ, tay cầm dây cương, tay cầm cây đuốc bằng gỗ sa mu chẻ
cháy lách tách. Con ngựa nâu nhà Páo lầm lũi đi, lầm lũi bước. Âm âm. U u. Núi
rừng bịt bùng tối đen. Nhìn lên phía trước, nhìn về phía sau thỉnh thoảng lại
thấy một vài đốm lửa đỏ loè nhoè trong đêm. Người ta cũng đi chợ tình như Páo,
như Seo Lỷ đấy mà.
Páo đi chợ tình mặc áo bằng vải lanh
nhuộm chàm, cổ áo tròn, may ba túi, cài khuy ngang, đội mũ nồi đen; quần cạp vấn,
ống rộng. Bộ quần áo này mua từ số tiền Lỷ bán ba tạ ngô răng ngựa, mặc có vài
lần rồi cất để dành cho mới chờ ngày xuống chợ. Páo biết, không nói ra nhưng chắc
vợ Páo cũng mong đến phiên chợ tình này lắm. Cả tuần, Lỷ giặt váy áo mới đem
hong trước gió. Lỷ gội tóc bằng nước nấu từ cây sả lấy ở hồi nhà. Tóc Lỷ mượt
và thơm, đi xuôi chiều gió thổi, hương sả thoảng thơm điếc mũi. Lỷ đi chợ tình
làm dáng thế sẽ lấy hết hồn Vàng Mí Chu, người tình cũ của Lỷ, có khi con trai
đến chợ cũng xao lòng. Ngựa nhẩn nha đi, Páo nhẩn nha bước. Páo và vợ mỗi người
nôn nao, náo nức đuổi theo nghĩ ngợi riêng của mình. Đi đến gần dốc Cổng Trời,
Lỷ thẽ thọt:
-Anh Páo. Có mỏi chân để em đổi cho
nào.
-Lỷ đừng lo. Tôi chuẩn bị cả năm cho
phiên chợ này. Có đi lên giời tôi cũng đi được. Không mỏi chân đâu, Lỷ à.
-Chợ tình năm nay về sớm, anh Páo
nhá.
-Cũng còn tuỳ Lỷ à. Bao giờ thằng
Vàng Mí Chu nó bảo Lỷ về thì tôi cũng chia tay với Seo Say thôi mà.
Vừa đi vừa nói chuyện, đường xa hoá
nên gần. Nhưng đường rừng, núi nên tiếng Páo, tiếng vợ cứ lọt thỏm vào đêm vắng.
Đến chân dốc Cổng Trời thì Páo nhận
ra tiếng bước chân con ngựa khoang nhà thằng Sùng Dỉ Sèng. Sèng lặng lẽ thúc ngựa
vượt lên trước. Ngựa của Sèng bước vội vã, gấp gáp quá, chứ như không nhanh là
chợ tan, không gặp được người tình. Páo chưa kịp gọi thì Sèng đã mất hút vào
đêm tối.
Đi chợ Tình
Lên đỉnh dốc Cổng Trời, Páo cảm thấy
như mình đang ở trên trời vậy. Páo định vén mây, hỏi ông Chày bà Chày xem Seo
Say đã ra khỏi cổng đá nhà chồng chưa. Nhà chồng Seo Say nhiều ngựa, nhiều dê lắm,
Seo Say đi cắt cỏ bao giờ mới đầy tầu ngựa để đi chợ tình. Nhà chồng Seo Say ở
tít trên núi cao, bốn mùa thừa gió thiếu nước. Quê chồng Seo Say cũng chỉ có đá
là đá; quanh năm Seo Say phải xuống sông Nho Quế, gùi đất đổ vào hốc đá rồi chổng
mông, cúi gằm mặt tra ngô vào đó. Năm ngoái, Seo Say phải trốn mẹ chồng đi chợ
tình. Seo Say trèo lên cây sa mộc, thả người lên hàng rào đá rồi nhảy xuống đống
cây ngô khô, chạy ra dốc Ba Khoanh, nơi chồng Seo Say đang dắt ngựa chờ ở đó.
Chồng Seo Say không đi chợ tình, chỉ dắt ngựa giấu mẹ cho Seo Say đi thôi. Seo
Say đến chợ mà tay xước rớm máu và sương đêm ướt sũng bờ vai tròn. Khổ thân Seo
Say, đến chợ cũng lại gặp mẹ chồng đi chợ tình, chẳng đằng nào thoát. Ngồi với
Páo mà cứ phải dấm dấm dúi dúi, mắt liếc nhìn; chỉ sợ mẹ chồng đến làm to chuyện.
May mà vẫn yên lành. Càng kể hai mắt Seo Say càng ướt rượt. Páo nghe, hiểu hết
nỗi khổ tâm của Seo Say, thương quá…
Páo chưa kịp hỏi ông Chày bà Chày thì
có vô vàn những đốm đuốc đỏ như mắt bò rừng bắt đèn săn đêm hiện lên trước mắt.
Páo nhận ra thung lũng Pà Tẻn đang ở trước mặt mình. Đuốc đỏ theo các con đường
mòn vắt qua sườn núi, bò theo bờ nương, qua thung lũng đi về phía chợ. Hoá ra
có rất nhiều cũng như Páo, như Lỷ đang náo nức đi chợ tình. Trong số những đốm
đuốc đỏ kia, có bao nhiều người từ bản làng heo hút trong rừng sâu ra, Páo
không biết, nhưng có thể họ đi sớm hơn Páo, chỉ thua những người đến chợ tình từ
chiều hôm trước ngủ lại qua đêm thôi.
Trời rạng sáng.
Sương lập lềnh trôi ngang bờm ngựa,
Páo mới nhận ra đâu là đất, là cây, là núi, là rừng. Những cây sa mộc lá nhỏ
xanh thẫm, thân thẳng đứng kiêu hãnh vươn ngọn tận trời cao. Sa mộc mọc chênh
vênh trên sườn núi, không sợ giá rét, chịu được nắng nóng khô hạn. Và đá chất
chồng đá. Đá ngờm ngợp đá. Đá chặn đứng trước mặt. Đá chắn sau lưng. Đá bủa vây
bốn bề. Đâu đâu cũng chỉ đá là đá. Người Mông quê Páo sống trên đá, chết cũng nằm
trên đá. Đá làm cho cuộc sống người Mông cao nguyên đá sống khép kín, tù túng,
tối tăm. Đá vây hãm làm người Mông quê Páo thật thà, dễ tin nhưng cằn cỗi, chắc
nịch, dẻo dai, mãnh liệt bám vào đã mà sống. Bám vào đá mà sống nên mới có Tiếng
hát làm dâu, Tiếng hát mồ côi, Tiếng hát tình yêu và có chợ tình.
Sáng sớm.
Chợ tình đã ồn ào người chen vai người.
Páo dắt ngựa vào cổng chợ và chạm phải một bà già mặt nhàu nhĩ, mũi tẹt, đầu đội
khăn vấn theo hình tròn nhiều nếp với ba màu sắc khác nhau. Bà già dắt con ngựa
trắng, bà ta cũng đi chợ tình. Bắt gặp Páo, bà già mũi tẹt thoáng ngỡ ngàng, có
vẻ như gặp người quen. Páo thì chẳng quen, nhìn mặt bà ta không thích lắm. Sáng
ra gặp người nặng vía như thế này có khi còn xúi quẩy. Con ngựa nâu nhà Páo dũi
dũi đầu vào hông con ngựa trắng của bà già, cứ như là hai con cùng đàn lâu ngày
mới gặp lại.
Páo dừng ngựa ngay cổng chợ, đỡ Lỷ xuống.
Lỷ vội vàng xuống quẩy tấu lấy gói cơm nếp nương, đùi gà luộc và quả bầu be khô
đựng rượu đưa cho Páo. Còn một gói, Lỷ giữ lấy cho mình. Lỷ vỗ nhẹ bờm ngựa, chờ
cái gật đầu của Páo rồi bước đi tìm bạn tình. Lỷ đi một đoạn, Páo mới chợt nhớ
chưa hẹn chỗ chờ nhau về nhà. Páo gọi giật giọng:
-Lỷ! Chiều về, Lỷ chờ tôi ở bên cổng
đá ở góc chợ phía Đông nhá.
Lỷ không trả lời, chỉ quay mặt lại,
cười, và gật đầu. Páo thấy cái chân Lỷ bước vội quá. Chầm chậm thôi kẻo ngã thì
khổ. Thằng Vàng Mí Chu không theo về nhà mình chăm cái chân của Lỷ đâu.
Chợ áp ngay bên tường rào đá nhà
Sùng. Tường rào đá nhà Sùng đổ nát từ thời còn giặc Cờ đen đến phá, lâu ngày cỏ
mọc dây leo, chỉ còn hai cái cổng đá vẫn trơ trơ cùng sương gió. Páo tìm cây sa
mộc nơi hò hẹn Seo Say mấy phiên chợ tình các năm trước. Không dấu vết bàn tay,
hơi ấm, sợi tóc của Seo Say còn sót lại. Mưa rừng gió núi xoá sạch rồi. Chỉ còn
ba nhát chém vào gốc cây đã u sần thành sẹo là ba lần đi chợ tình gặp nhau
thôi. Páo buộc ngựa xong, ngồi dựa lưng, mắt lim dim tìm sự sảng khoái trong
khi nghỉ ngơi sau một chặng đường ba tiếng đồng hồ theo chân ngựa. Páo nhìn mây
cây lê mọc hoang bên hàng rào đá đổ đã bật tung những cánh hoa trắng, cảm thấy
dễ chịu và nghĩ ngợi đến giây phút đầu tiên sẽ gặp Seo Say trong phiên chợ tình
năm nay.
Còn sớm.
Chắc Seo Say đang trên đường đi. Đường
từ Lũng La đến chợ xa lắm chỉ có dốc là dốc. Năm nay đi chợ tình, Seo Say có mặc
váy áo mới không? Năm ngoái Seo Say mặc áo xẻ ngực trước, vải áo may bằng lanh
sợi nhỏ, dài và bóng. Hai mảnh vải đáp trước tà áo thêu hoa đỏ rực; mảnh đá so
đằng sau thêu hoa văn sặc sỡ lắm. Váy của Lỷ khác với váy của Seo Say. Váy Lỷ
màu chàm, gấu váy thêu đường diềm và hoa văn đỏ. Váy Seo Say dệt bằng lanh trắng,
hình nón cụt, phía trên xếp nếp nhỏ đều tăm tắp. Hai mảnh pù giáo ở đằng trước,
đằng sau thêu bằng chỉ đỏ, chỉ vàng, hoa văn uốn lượn như hình sông thế núi,
như dáng con nai, cho chim cứ cư. Seo Say ngồi trên ngựa trắng đi trên đường
mòn quanh co giữa mênh mông núi biếc rừng xanh. Khăn, áo, váy đung đưa, rập rờn
như cánh bướm màu sặc sỡ, đường nét hình hài Seo Say uyển chuyển, Páo nhìn
không bao giờ chán mắt. Năm nay, Seo Say đi chợ có mang ô đỏ, thêu hoa văn trắng?
Mong sao mẹ chồng Seo Say đừng hỏi ô tặng hay ô mua! Cái ô Páo tặng có còn
không hay mẹ chồng Seo Say giận, đạp ô bẹp dúm rồi.
Vẫn còn sớm.
Chắc Seo Say đã đến gần cổng chợ. Páo
với tay lấy quả bầu be làm vài tợp rượu. Páo nhắm mắt mường tượng cái má đỏ bồ
quân, cái bắp chân trắng tròn của Seo Say. Đôi chân đi giày vải đang đung đưa
trên mình ngựa trắng. Con ngựa trắng dừng trước mặt Páo. Seo Say thúc ngựa hí
vang và dẫm chân lộp cộp. Páo vẫn lim dim mắt như ngủ.
-Seo Say đến rồi đấy. Anh Páo à.
Páo xoay người quay mặt đi, cái mũ nồi đen sụp xuống mặt.
-Anh Páo à. Đỡ Seo Say xuống ngựa nào.
Páo lại càng giả vờ như không biết và cất tiếng ngáy to như tiếng ngáy của con
bê.
-Không đỡ xuống thì thôi. Chẳng thèm nữa.
Seo Say quay đầu ngựa. Tiếng bước chân ngựa xa dần. Páo lo quá, hốt hoảng chạy
theo, ghìm cương quay đầu ngựa rồi đỡ Seo Say xuống…
Không phải Seo Say đến. Chỉ là một
chút mường tượng thời thanh xuân Seo Say còn ở Lũng Pàn, hai đứa vẫn giả vờ để
hù doạ nhau thôi. Từ ngày Seo Say về nhà chồng thì Páo cũng hết tuổi chơi, tuổi
nghịch luôn. Páo thẫn thờ, tiếc nuối. Mới đấy mà đã bốn năm. Páo lại nghĩ đến Lỷ.
Chắc giờ này Lỷ đã gặp Vàng Mí Chu rồi, không biết Lỷ và Chu ngồi chỗ nào, ở gốc
cây si hay gốc cây sồi.
Mặt trời lên đến nửa thân cây sa mộc.
Sương tan hết. Núi đá tuyền màu lam, óng ánh nắng mới. Chợ đã đông nghìn nghịt.
Mấy chảo thắng cố ở góc chợ gần chỗ Páo ngồi bốc khói mù mịt. Ba, bốn cái đầu đội
mũ nồi đen cắm cúi ăn sì sụp. Sùng Dỉ Sèng mặt buồn thiu dắt ngựa đi ngang qua
chỗ Páo ngồi. Sèng bảo:
-Mày còn chờ à. Tao về trước đây.
Páo ngạc nhiên hỏi:
-Chợ đang đông. Sao Sèng về sớm thế?
-Dỉn của tao không đi.
-Sao thế?
-Nó nằm lót ổ một mùa trăng rồi.
-Dỉn đẻ! Ai bảo mày thế?
-Thằng chồng Dỉn chứ còn ai. Tao ghét
cái thằng để vợ đẻ ở nhà một mình, đi chợ tình với người yêu.
-Số mày lẻ bạn tình rồi.
-Ờ, tao buồn lắm, như con nai lạc bạn.
Thôi, tao về trước đây, Páo à.
Con ngựa khoang mắt ươn ướt cứ dũi đầu
vào hông Sèng. Lúc mờ sáng, Sèng và con ngựa vội vã, hào hứng bao nhiêu thì bây
giờ Sèng buồn chán, ủ ê bấy nhiêu. Páo muốn nói một câu an ủi Sèng mà không sao
nói được.
Seo Say vẫn chưa đến. Páo đã bồn chồn
sốt ruột, đứng dậy đi tới đi lui. Dưới gốc cây gạo gai một người đàn bà ngồi
xoè ô che nắng cho người đàn ông đang nằm bệt xuống cỏ xanh, mặt đỏ lừ vì say
rượu. Chỗ cây sồi, lại là bà già mũi tẹt ngồi đối diện với ông già mặc vải sợi
thô màu chàm. Bà già khóc giời ạ! Lại còn đưa mảnh pù giáo lên chấm chấm nước mắt
nữa kìa. Có điều lạ, thỉnh thoảng bà ta lại len lén nhìn sang chỗ Páo ngồi.
Chỗ gốc cây sa mộc mọc đôi, một chàng
trai mặc áo vải thô cài khuy ngang màu chàm, quần cạp vấn cũng màu chàm đang
phùng má thổi kèn. Chàng trai thổi theo làn điệu dân ca Lu chìa – Khơ chìa để
ca ngợi tình yêu lứa đôi. Cô gái trẻ má ửng đỏ hồng màu quả bồ quân, mặc váy
lanh trắng đăm đắm mắt nhìn và miệng há to như đang nuốt từng điệu khèn. Đằm thắm
và trong sáng quá. Páo tiếc nuối không còn được thổi khèn cho Seo Say nghe nữa.
Seo Say đã là thuyền theo lái, gái theo chồng về Lũng Sa rồi. Và Seo Say hôm
nay không đến chợ tình. Không đến thì thôi vậy. Páo cũng chả cần. Người ta có
nhớ Páo đâu.
Con ngựa của Páo chẳng biết mỏi chân
hay chồn gối mà gõ móng liên tục. Con ngựa nâu này đã quen con ngựa trắng của
Seo Say từ phiên chợ tình năm kia. Đừng bồn chồn gõ móng nữa ngựa nâu ơi. Con
ngựa trắng ấy cũng không theo chủ xuống chợ tình. Đừng mong nữa ngựa à, tao
cũng không thèm mong nhớ, chờ đợi. Con đường vào cổng chợ chẳng có bóng dáng
Seo Say và bóng ngựa. Dứt khoát là Páo không cần. Đường từ dốc Bờm Ngựa kia
cũng không có bóng hình Seo Say, đúng là Seo Say không xuống núi, không đi chợ
tình rồi…
Mặt trời lên đến đỉnh cây sa mộc. Những
người đi chợ, đến chợ đã mang cơm nếp ra ăn. Và lác đác người ra về. Páo mong
chờ đến sốt ruột. Hay Seo Say giận Páo? Seo Say có việc nhà chồng nên đến muộn?
Mẹ chồng Seo Say không cho đi, nhốt trong tường rào đá? Bao nhiêu phỏng đoán dồn
dập đến trong đầu Páo. Nhà chồng giàu, nhưng Seo Say đi làm dâu khổ lắm. Sáng
lùa dê lên núi và cắt cỏ ngựa gùi về. Chiều cầm dao cầu thái cỏ ngựa trong giá
rét bầm tay. Một đống cỏ, hai đống cỏ thái nhỏ mới đầy tàu ngựa tám con ăn.
Đêm đến, trong ánh đèn dầu trẩu lờ mờ,
hai thớt đá cối xay ngô nặng nề nghiến vào nhau. Bóng Seo Say hắt lên tường nhà
trình đất lúc mờ lúc rõ. Xay ngô thường có một người bỏ từ từ vài hạt thôi để
cho hai, ba người kéo. Vậy mà Seo Say phải kéo cối xay ngô một mình, chốc chốc
dừng lại bỏ vài hạt rồi lại kéo, lại dừng, lại bỏ… Có bột ngô rồi còn phải đồ
lên thành mèn mén cho cả nhà ăn thì đêm cũng hết. Bà mẹ chồng không thương Seo
Say lại suốt ngày chửi dê, mắng chó, bắt le bắt lét. Đã bao lần Seo Say âm thầm
hát Tiếng hát làm dâu. Phiên chợ tình năm ngoái, Seo Say vừa kể vừa hát, giọng
ai oán lắm. Páo thương muốn đứt ruột, đứt gan mà không có cách gì bù đắp được,
chỉ giận thằng chồng Seo Say sợ mẹ, sao lại để vợ khổ thế.
Chợ đang tan. Nhiều cặp trai gái chia
tay nhau. Dùng dằng. Lưu luyến. Hẹn hò. Páo thấy mình thừa ra. Tủi quá. Đúng
lúc ấy, con ngựa trắng nhà Seo Say xuất hiện. Đúng lúc ấy, cái bà già vấn khăn
tròn xếp ba màu, mũi tẹt, đứng lù lù trước mặt Páo. Có chuyện rồi, Páo thoáng
nghĩ trong đầu. Lúc này bà già cũng đỏ bừng mặt vì rượu, bảo:
-Tao thấy mày ăn một mình, uống một
mình. Tội quá.
-Cái số tôi lẻ bạn tình. Đành chịu
thôi.
-Páo à. Tao biết mày đi chợ tình để gặp
Seo Say.
-Bà biết tôi?
-Ờ. Tao thấy mày ngồi với con Seo Say
nhà tao ở gốc cây sa mộc này từ phiên chợ tình năm ngoái, năm kia rồi. Hôm nay,
tao định về luôn, nhưng nhìn mày ngồi chầy chầy ở đây đợi Seo Say cả ngày không
thấy. Tội quá. Tao đi không đành.
-Bà là…
-Là mẹ chồng Seo Say. Tao nói mày đừng
buồn. Seo Say không còn nữa đâu, nó chết rồi.
-Chết rồi…ồi!
Seo Say chết rồi. Bà già nói phũ quá.
Như có tiếng sét đánh ngang tai giữa trời quang mây tạnh. Đột ngột quá. Páo
không muốn tin người mà Páo mong đợi suốt ngày ở chợ tình, chờ suốt năm nay lại
chết.
-Cũng là tại tao thôi, Páo à. Mày đừng
đau đớn quá.
Như dòng sông Nho Quế chảy ngược, mẹ
chồng lại đi an ủi người tình cũ của con dâu. Páo đã định thần lại:
-Bà kể đi. Tôi chịu được nỗi đau này.
Và câu chuyện mẹ chồng Seo Say kể:
Seo Say đến ngày đẻ. Tao không cho nó
đi bệnh viện. Bệnh viện ở xa quá mà người Mông ta từ xa xưa vẫn tự đẻ trong
nhà. Đẻ thì đi gọi bà đỡ vườn, nấu một nồi nước lá thơm và cấm thằng chồng, cấm
đàn ông đàn ang không được ngó ngàng là xong. Có người còn tự một mình vượt cạn
được ở ngoài nương cơ mà. Đẻ đối với đàn bà người Mông cũng dễ dàng, đơn giản,
tự nhiên như con ngựa, con trâu, con dê vẫn thường đẻ có sao đâu. Tao nghĩ như
thế, người Mông quê ta nghĩ như thế.
Con Seo Say đẻ xong, mẹ tròn con
vuông. Con trai nhá, đỏ hon hỏn. Mừng quá. Nhưng khổ thân con Seo Say, bà vườn
lấy cật nứa cắt rốn thằng bé rồi mà rau vẫn không chịu ra, rau gái đẻ bị cầm tù
trong bụng Seo Say. Nửa đêm đến sáng, từ sáng đến trưa con Seo Say vẫn nhăn
nhó, đau đớn. Vậy là con ma nó không cho cái rau ra rồi. Phải cúng thôi. Tao
cho người đi mời thày mo. Thày mo bắt con Seo Say ngồi trên chõng tre, hai chân
dạng ra đặt trên hai ông đồ rau. Thày mo cởi dây giày vải, một đầu buộc vào cái
núm rau đang thò lò ra giữa hai háng con gái đẻ, một đầu dây buộc vào viên sỏi
nhỏ màu trắng có dán lá bùa. Viên sỏi trắng loay xoay rồi đung đưa, đung đưa.
Khổ thân con gái để cứ dạng chân mãi thế. Trong buồng thì thằng bé không được
bú mẹ khóc.
Ngoài sân, thày mo thắp hương, bày gà
luộc, xôi nếp, giấy xanh, đỏ, tím, vàng hò hét cúng ma. Thày nhảy múa nhiều
quá, hò hét đuổi ma nhiều quá thày vã mồ hôi. Thày cúng một bài cái rau vẫn
không ra, thày cũng ba bốn bài, cái rau cũng không ra. Máu ri rỉ chảy ra nhiều
quá, đỏ sũng hai bên đùi con gái đẻ. Thày mo bèn thay viên sỏi bằng cái giầy vải
thày đang đi. Vậy là một đầu dây buộc vào cái giầy vải dán mảnh bùa, một đầu
dây vẫn buộc nguyên vào cái núm rau thai đang thò lò ra đấy. Thày mo thả cái
giày vải khỏi tay thày thì con Seo Say giật thót người, mắt trợn ngược lên. Hai
chân nó mềm ấm đang dạng ra bỗng cứng đờ. Cái giầy vải cũng loay xoay rồi đung
đưa, đung đưa. Thế rồi, đánh ục một cái, máu xối ra chảy tướt xuống hai đùi và
con Seo Say nằm gục xuống bất tỉnh…
Cao nguyên đá câm lặng. Trời đất cũng
câm lặng. Đá chất chồng đá. Tối tăm. Hoang sơ. Páo thấy người Mông quê Páo đang
vùng vẫy thoát khỏi vòng vây điệp trùng, vạn vạn năm rồi của đá. Cái chết một
trong những điều hệ trọng nhất của con người mà đá cũng ngăn cách bủa vây để
người ta không biết, không đến được với nhau. Páo muốn hét lên, gào lên một tiếng
mà Páo không há miệng được. Cái hăm hở, náo nức, sự chờ đợi, chuẩn bị suốt một
năm cho cuộc gặp một ngày này của Páo trở thành nỗi thất vọng cô đơn đến khôn cùng
trong buổi chiều tan chợ.
Chiều tối đổ ập xuống. Páo sợ. Páo thấy
cô đơn kinh khủng. Bóng tối của buổi chiều tan chợ sập xuống là cũng sập luôn
niềm hạnh phúc, hy vọng mong manh cả một năm mong gặp bạn tình chỉ một lần.
Phiên chợ này là phiên chợ tình cuối cùng của Páo rồi.
Bà già mũi tẹt, mẹ chồng Seo Say đã rời
khỏi gốc cây sa mộc. Bà ta đang ngồi ngất nghểu trên lưng ngựa trắng đi về Lũng
La. Bà mẹ chồng đang lẩm bẩm những lời ca trong Tiếng hát làm dâu. Đầu bà hơi
cui cúi. Bóng núi đổ dài trùm lên bà mẹ chồng và con ngựa trắng. Tiếng hát làm
dâu và chợ tình cuối mùa xuân; đâu là tối tăm, u mê, đâu là trữ tình, lãng mạn?
Chỉ còn Páo và cái chợ không người.
Páo lững thững dắt ngựa đến cổng đá góc chợ phía Đông. Lỷ đang chờ Páo ở đó.
Sương núi xuống sớm lành mạnh. Páo nằm
vắt mình trên lưng ngựa. Lỷ đi bộ cầm cương dắt ngựa nâu về nhà. Tay Lỷ cầm ô
che sương núi cho chồng. Lúc tỉnh, lúc mơ mơ màng màng, Páo vẫn cảm nhận được
mùi mồ hôi ngựa váng vất, ngựa thong thả nện móng xuống con đường ô tô mới mở.
Đường nhựa phẳng lỳ trải dài, quanh co uốn lượn. Đằng trước Páo, đằng sau Páo,
có rất nhiều chàng trai Mông đi chợ tình về, mặt đỏ bừng vì rượu ngô cũng nằm vắt
trên mình ngựa. Bên cạnh họ là những người vợ hết mực thương yêu chồng, đang nhẫn
nại, lặng lẽ, kiêu hãnh xoè ô che gió, nắng cho chồng.
Sương Nguyệt Minh
No comments:
Post a Comment