Ngứa Cổ
Tôi là con chim đến từ núi lạ/ Ngứa cổ hát chơi/ Khi gió
sớm vào reo um khóm lá/ Khi trăng khuya lên ủ mộng xanh trời…/ …/Chim ngậm suối
đơm trên cành bịn rịn/ Kêutự nhiên nào biết bởi sao ca... Xuân Diệu thời
tiền chiến đã viết như vậy.
Vĩnh Phúc
Nhưng giả sử
loài chim có thể nghe và nói được tiếng người, ắt hẳn đây đó sẽ nổi lên không
ít lời phản đối. Có thể một anh chích chòe hay một chú họa mi nào đó sẽ sửa
lưng nhà thơ rằng: “Này thi sĩ hay mộng mơ và giàu tưởng tượng! Khi chúng
tôi hót, không phải chỉ vì ngứa cổ hát chơi và nào biết bởi sao ca
đâu. Chúng tôi biết rõ tại sao chúng tôi hót. Có chủ đích đấy!”
Như vậy là
khi cất tiếng hót, chim có chủ ý. Nếu theo dõi một con chích chòe hay một con
hoàng oanh đang hót chẳng hạn, bao giờ ta cũng thấy chúng hay chọn những cành
cây cao mà đậu. Hễ con nào càng tự tin, càng có đởm lược, thì càng thích
đậu những chỗ thật cao. Như thế tiếng hót của chúng sẽ vọng được đi xa.
Và khi cất
tiếng hót, con chim trống đang làm một việc nhắm hai mục đích: lấy le và
tán các con chim mái quanh đó, đồng thời xác định lãnh vực ngự trị
của mình. Cũng chẳng khác gì chúa sơn lâm dùng tiếng gầm của mình để thị uy
với các đối thủ, đồng thời thu hút phe khác phái. Một con chim trống có tiếng
hót càng véo von, càng dũng mãnh, thì càng dễ quyến rũ những con mái, đồng thời
làm cho các con trống khác đang có mặt trong khu vực lân cận, nếu tự nhận thấy
non cơ hơn, sẽ phải lảng xa, không dám bén mảng tới gần. Giả sử có một
con trống nào chưa chịu khuất phục, muốn thử tài, tất sẽ cất tiếng hót đối đáp
lại. Cuộc tranh tài diễn ra cho tới khi một bên phải chịu thua và bỏ đi. Đó là
một cách tranh tài cao thấp giữa những con chim trống. Con gà tức nhau tiếng
gáy, thì con chim cũng vậy. Chúng dùng giọng hót để phân định tài sức,
chứ ít khi phải sử dụng tới móng cựa như mấy chú gà trống vũ phu sống tầm thường
nơi góc sân cuối vườn. Sau khi thi thố nội lực qua tiếng hót, đấu thủ nào tự lượng
sức thua kém, sẽ lặng lẽ bỏ đi. Không việc gì phải xù lông phô cựa. Cao thượng
biết chừng nào!
Về nghệ thuật
chơi chim hót, người Trung hoa đã đạt đến một trình độ rất cao. Phải gọi là một
nghệ thuật, vì nó đòi hỏi nhiều dụng công và kiên nhẫn. Người ta có thể căn cứ
vào giống chim được nuôi, vào giọng hót của con chim, vào công phu tỉ mỉ trong
việc huấn luyện và chăm sóc chim, để đánh giá về nhân sinh quan, về tính tình,
tư cách và trình độ thẩm âm của người chơi chim.
Cũng có rất
nhiều người Việt chơi chim đã đạt tới một trình độ thưởng ngoạn cao. Nhưng lắm
khi ‘cái khó nó bó cái không khả năng tài chính là một yếu tố quan trọng
quyết định sự chọn lựa giống chim nuôi của khách tài tử. Vì tốn kém không ít,
chưa kể công phu chăm sóc chim. Đám thanh thiếu niên thường thích nuôi chào
mào: hay hót, dễ nuôi nhưng bình dân. Chim cu gáy là thú chơi của
các nhà phú nông, các ông lý trưởng, chánh tổng.
Bên cạnh
chào mào thì chim khuyên (tức vành khuyên) được ưa chuộng bởi những
người thích một cái gì nhẹ nhàng, không ồn ào, không đồ sộ. Cũng như chào mào,
chim khuyên là loại thường thấy ở Việt Nam – dễ bẫy, dễ nuôi, không tốn kém. Chỉ
cần một miếng chuối, một cái hoa mướp hay dâm bụt, thỉnh thoảng thêm vài con
châu chấu, cũng đủ đem lại hạnh phúc cho chú chim nhỏ bé xinh xinh, để chú cất
tiếng hót thánh thót. Có hai loại chim khuyên: một loại mình nhỏ, nhiều lông
xanh, tiếng hót nhỏ nhưng thánh thót, và ưa hót; một loại mình lớn hơn, lông
nhiều sắc vàng hơn, tiếng hót lớn, nhưng không véo von bằng tiếng chim
xanh.
Cao hơn một
bực và cũng đắt tiền hơn một chút, là chim yến. So với các loài chim hót
nuôi trong lồng, chim yến là loài chim dễ thuần hóa nhất. Chúng sinh sản dễ
dàng như ở ngoài thiên nhiên vậy. Cho nên có một số người nuôi chim yến để kiếm
lời. Yến được phân loại tùy theo sắc lông. Ví dụ hồng yến, bạch yến, hoàng yến,
thanh yến. Tiếng hót chim yến thường thường giống nhau. Chỉ những con hót hay mới
thay đổi cung bậc trong giọng hót.
Trên chim yến
có sơn ca. Sơn ca là tiếng hót của bầu trời xanh vút, của bao la cánh đồng
cỏ, của trùng điệp nhấp nhô những rặng núi. Hãy tưởng tượng ta đang đứng giữa cảnh
mênh mông của bầu trời và đồng cỏ, bỗng nghe tiếng hót của sơn ca. Ngẩng đầu
lên, cố phóng tầm mắt về phía phát ra những âm thanh thánh thót trong veo như
tiếng những tấm phong linh bị làn gió khua động, ta bỗng nhận ra một chấm nâu
nâu đen đen. Cái chấm lớn dần cho đến khi hiện ra một chú sơn ca đang nhấp nhô
đùa với gió trên bầu trời xanh ngắt. Mọi ưu tư bỗng nhiên tiêu tan hết, thay thế
bằng một cảm giác thanh thản thoát tục. Cảm giác này khác hẳn cái cảm giác khi
giữa trưa hè nghe tiếng chim cu từng nhịp lơi vọng ra từ lũy tre trước
ngõ. Tiếng cu gáy giữa trưa hè đem lại cho người nghe cảm giác như bị đè nặng bởi
một nỗi buồn làm cho muốn nghẹt thở.
Trái lại,
cũng giữa trưa hè mà nghe tiếng ríu ríu nho nhỏ của một chú chim khuyên thì tuyệt
vời. Mắc cái võng dưới một giàn thiên lý với những chùm hoa màu lá chuối non
buông thõng quanh một lồng chim khuyên nho nhỏ. Trong giấc ngủ chập chờn, tiếng
chim líu lo riu ríu bên tai, chẳng khác chi tiếng thỏ thẻ thì thầm của một người
yêu bé nhỏ ru ta vào giấc mộng. Chim khuyên không hót lớn bằng các loài chim
khác, vì vóc dáng nó nhỏ bé mảnh mai. Bởi vậy muốn thưởng thức giọng hót của
chim khuyên, phải lựa lúc thật yên tĩnh như buổi sớm mai, hay giữa trưa hè khi
mọi sinh hoạt đều lắng đọng. Nằm mơ màng trên chiếc võng mắc dưới giàn thiên
lý; mỗi lần bị làn gió lay động nhẹ nhàng, những chùm hoa nho nhỏ phả vào khứu
giác một làn hương nhẹ nhàng thoang thoảng, và nghe tiếng chim khuyên dịu dàng
thỏ thẻ tâm sự, ta tưởng như đã lạc sang một thế giới thần tiên nào rồi. Cho
nên không lấy làm lạ khi thấy những ông già người Hoa nghiện thuốc phiện thích
nuôi chim khuyên. Sau khi đốt một hai bị, nghiêng đầu hớp một ngụm trà nóng
cháy môi từ cái bình đặt bên cạnh, rồi xoay mình nằm vắt chân chữ ngũ, đệ tử
Phù Dung Tiên Nữ thả hồn lâng lâng theo khói thuốc, bên tai thoang thoảng tiếng
chim khuyên đang líu lo. Lúc đó tiên ông đang đằng vân!
Lộng lẫy hơn
nhiều, kiêu sa hơn nhiều so với vành khuyên, đó là hoàng oanh. Nếu vành
khuyên được ví như một người yêu bé nhỏ dịu dàng giản dị thuộc tầng lớp dân dã,
thì hoàng oanh là người đẹp xuất thân từ chốn đài các thượng lưu. Tuy nhiên, có
giọng vương giả hơn, chính là họa mi. So với hoàng oanh, họa mi thua về
dung mạo, nhưng giọng hót vượt trội hơn.
Người ta thấy
các nữ danh ca của chúng ta thích dùng tên chim làm ca danh. Dĩ nhiên,
phải là tên những loài chim biết hót, và hót hay. Nhưng họ cũng kén chọn lắm. Bằng
chứng là không hề thấy danh ca nào mang tên Chào Mào hay Chích Chòe, mà chỉ
toàn những tên đẹp như Họa Mi, Bạch Yến, Hoàng Oanh, Sơn Ca, Kim Tước. Hẳn là
các cô muốn ngụ ý rằng giọng hát của mình cũng du dương, ngọt ngào, véo von,
thánh thót… như tiếng hót của các loài chim quí này.
Nhưng ít người
để ý biết rằng tất cả những con chim hót hay và đẹp đều là chim trống!
Vĩnh
Phúc, Phiếm 2006, Nxb Tam Vĩnh, London, 2006
304Đen –
llttm - sgtc
No comments:
Post a Comment