Cầu tiêu ở "Trạm dừng chân quốc tế loại
I"
Để công bằng, tôi không bao giờ so sánh phục vụ
và chất lượng phục vụ ở đây với mấy nước tư bản, mà chỉ so sánh với trạm dừng chân
ở miền Tây thôi.
Theo tôi thấy, từ tổ chức phục vụ, quang cảnh,
đến chất lượng phục vụ ở "trạm dừng chân quốc tế loại I" này thua cả
trăm năm ánh sáng so với hai trạm dừng chân trên đường Sài Gòn - miền Tây.
Phải có đi xa như thế này mới thấy những hào
nhoáng ở thành phố chỉ là bề mặt, chứ bề trong thì vẫn còn nhiều điều phải cải
tiến lắm, và sợ nhất là cái "air" (phong cách), cái di sản của thời
bao cấp nó vẫn còn tồn tại đó đây ở miền Bắc.
Nghĩ đến đó chợt thấy lạnh cả người và thấy
thương đồng hương mình ở đây, nhưng cũng thấy mình may mắn vì còn có miền Nam
["đi sau về trước"] để gọi là quê nhà.
Ý kiến anh tài xế taxi
Tôi thích trò chuyện và nghe ý kiến của giới tài
xế taxi. Những ý kiến, những trăn trở của họ có thể ví như là một nhiệt kế thời
sự. Hôm qua, đón chiếc taxi hiệu TN ở trung tâm Hà Nội về khách sạn, và có dịp
nghe những ý kiến của anh tài xế trẻ làm mình có nhiều … tâm tư.
Bước lên xe, nghe giọng Nam kì của tôi, anh ta
hỏi một cách dè dặt: bác từ trong Nam ra? Tôi gật đầu, và vui vẻ thêm rằng đáng
lí ra người trong ấy nói giọng Bắc, nhưng chắc do đột biến nên giọng nói cứ
phai dần từ Hà Lội, chuyển hoá sang trọ trẹ ở Quảng Bình, Huế, nẫu ở Đà Nẵng,
Bình Định, Nha Trang, và dịu dần cho tuốt đến Cà Mau thì mất luôn âm hưởng Bắc
kì. Anh ta cười lớn, thấy tôi có vẻ vui tính, nên nói đủ thứ chuyện trên trời
dưới đất, làm cho chuyến đi xa trở nên ngắn lại.
Anh ta hỏi tôi nghĩ gì về Hà Nội?. Được hỏi bất
ngờ làm tôi suy nghĩ một phút. Tôi nói cảm nhận cá nhân của tôi là (1) Hà Nội
hơi chật hẹp, không gian có vẻ ngột ngạt; (2) bất tiện ban đêm vì sau 10 giờ
tối thì hàng quán ăn uống đóng cửa; (3) khó tìm chỗ nghe nhạc sống, thậm chí
khó tìm giải trí bình dân "hát cho nhau nghe" theo kiểu Sài thành;
(4) người dân có vẻ thiếu tính thân thiện, nhìn khách một cách dò xét, và khi
họ đội nón cối xanh nữa thì trông rất lạ, nhưng trong thực tế họ lại thân
thiện; (5) mấy cô Hà thành hình như có xu hướng mang giầy cao gót với độ cao
cao hơn và dốc hơn mấy cô Sài thành, và như thế là nguy hiểm vì khi té là dễ bị
gãy xương ...
Tôi nói chưa hết những cảm nhận của tôi thì anh
ta chen vào nói một mạch như vừa giải thích, vừa giải toả những bức bối nội
tâm. Anh nói không chỉ Hà Nội mà những nơi khác ngoài Bắc cũng rất chật hẹp và
ngột ngạt, và đó chính là lí do nhiều người ngoài Bắc bỏ quê vào Nam lập
nghiệp, rồi khi định cư trong Nam thì họ không về Bắc mà gọi Nam là quê hương
luôn.
Anh ta chỉ ra một sự thật: "Bác có thấy dân
Nam ra ngoài này và gọi nơi này quê hương không?"
Bằng một giọng nói Bắc kì trầm bổng, bỏ dấu đâu
ra đó, và cách lập luận chặt chẽ, tôi chợt nghĩ đến hay là anh chàng này là
sinh viên tốt nghiệp đại học mà không có việc làm nên làm nghề lái taxi.
Nghĩ thế tôi nhìn anh tài xế cho kĩ hơn. Thấy
anh ta còn trẻ, chưa đầy 30, người có vẻ ốm yếu nhưng làn da nâu có lẽ do ngồi
taxi tối ngày, mắt sáng, ăn mặc đàng hoàng.
Tôi đón xe một cách ngẫu nhiên, chứ không qua ai
đó gọi đến, nên tôi nghĩ khả năng cao anh ta không phải là "DLV". Tôi
cảm thấy yên tâm rằng đây là dân thật, chứ không đóng kịch.
Rồi anh ta nói tiếp điểm thứ hai. Anh nói rằng
thật ra, Hà Nội cũng có những điểm ăn tối đấy, và họ cũng mở đến 3 giờ sáng,
nhưng phải là dân địa phương mới biết. Anh ta thêm rằng nhưng những quán như
thế thường không có "đèn sáng" như khu Nguyễn Trãi ở Sài Gòn. Còn
nghe nhạc thì anh ấy nói cũng có chỗ luôn, nhưng phải nhờ người sành điệu mới
biết.
Anh ta cho biết dân Hà thành không có dịch vụ
kiểu "hát cho nhau nghe" như trong Sài Gòn. Rồi anh ta khuyên tôi
không nên đến mấy chỗ nghe nhạc ban đêm, vì … chẳng có gì hay.
Đến điểm thứ 4, anh ta phản đối tôi. Anh nói
rằng người dân ngoài này có thói sống 2 mặt. Ngoài mặt họ thân thiện với bác,
đằng sau họ không ưa bác đâu. Này, cháu là dân Hà Tây, Bắc kì 100% nhé, mà cháu
cũng cảm thấy không thích cái thói đó.
Bác lịch sự quá, cháu làm nghề này và nghe dân
Nam ra đây chửi chúng cháu là quân ăn cướp, chặt chém các bác ấy, nhưng cháu
cũng phải công nhận các bác ấy nói có phần đúng đấy.
Tôi phải vận dụng kĩ năng ngoại giao và nói với
anh ấy rằng ở Hà Nội, cũng như ở Sài Gòn, có người thế này thế kia, tôi thì
không nghĩ đồng hương ngoài này là "quân ăn cướp", vì nếu nói ăn cướp
thì trong Sài Gòn mới đúng là ăn cướp và còn nguy hiểm nữa.
Anh ta không chịu và phản biện: không, ăn cướp
trong ấy là manh động và qui mô nhỏ, còn ăn cướp ngoài này là qui mô lớn và êm
ái, bác à. Lần đầu tiên tôi nghe khái niệm "ăn cướp êm ái"!
Như để minh hoạ, anh ta đưa tay chỉ về hướng
thành phố do một đại gia tỉ phú USD xây, anh ta nói: "Đấy, đó là ăn cướp
đấy bác!". À, thì ra, anh chàng này nói ăn cướp theo cái nghĩa rộng hơn.
Anh ta nói ngày xưa đất ở đây chỉ là đồng ruộng thôi, rồi cái tay đại gia này
vào, dùng uy thế hay quyền thế để xua đuổi người dân, rồi xây dựng lên một
thành phố trong thành phố và giàu thêm, còn người dân và mồ mả bao đời ở đây
thì bị dạt ra ngoài thành phố.
Anh ta nói một mạch, rồi hỏi tôi: "Bác có
biết vụ cướp đất ở Hưng Yên không?" Tôi chạy một cái scan trong não và
chưa nghĩ ra vụ nào, nên lắc đầu. Anh ta nói rằng ở Hưng Yên có một đại gia là
anh của đại gia anh ta vừa nói đến đó mua đất giá rẻ mạt, sau đó một đại gia
khác đến mua đất giá đắt hơn chút, và thế là người dân biết mình bị lừa, nhưng
biết thì đất đã mất rồi và họ trở thành "dân oan".
Anh ta nói say sưa, như anh ta chính là nạn nhân
hay là một dân oan vậy.
Tôi thấy anh ta có vẻ biết nhiều chuyện, nên hỏi
anh ta nghĩ gì về chuyện Biển Đông. Anh ta có những phát biểu chứng tỏ rõ ràng
anh ta đọc báo lề dân hơi nhiều. Anh ta nói rằng VN chúng ta sẽ có nguy cơ cao
bị Bắc thuộc lần nữa. Rồi anh ta tỏ vẻ tiếc nuối thời xa xưa. Anh nói tư tưởng
của cụ Hồ là đúng đấy, nhưng các bác sau này chẳng ai làm theo cụ Hồ nên đất
nước ra nông nỗi này. Đột nhiên, anh ta nói như so sánh rằng cái chính quyền
VNCH ấy nó phản dân hại nước chạy theo Mĩ nên cũng chả ra gì.
Tôi tò mò hỏi anh ấy là anh đi đến nhận định cái
chính quyền phản dân hại nước và tay sai đó từ đâu, thì anh ta cười nói: dạ,
cháu chỉ đọc sách báo thôi ạ. À, câu này giải thích tại sao em ấy là fan của tư
tưởng cụ Hồ.
Cuộc trò chuyện càng lúc càng hào hứng, nhưng
rồi cũng đến lúc chia tay. Xe trờ đến khách sạn, cuộc trò chuyện phải tạm chấm
dứt. Tôi đưa tiền cho anh ấy và dặn làm chẵn, coi như một cách tặng thêm cho
anh ta hai chục ngàn để nuôi vợ con (hay bồ bịch).
Anh ta thối tiền đàng hoàng, và thấy tôi kín đáo
đếm tiền, anh ta nói đùa: bác cẩn thận coi chừng bọn Hà Nội ăn cướp tiền đó
nhé. Tôi cười lớn, vỗ vai anh ta, rồi nói lời tạm biệt, chúc anh ta nhiều may
mắn trong một cái nghề khác thích hợp hơn với trí thông minh và tính hóm hỉnh
của anh.
"Mình về thành phố đây rồi …."
Tôi cảm thấy mình là người may mắn, vì có cơ hội
đi đây đó để đối chiếu so sánh. Trước là mua vui cùng các bạn, sau là ghi chép
những kỉ niệm, có thể xem như là những chuyến đi trong đời. Kì này, xin chia sẻ
vài cảm nhận về phong cách phục vụ và làm việc giữa miền Nam và Bắc.
Đầu tuần, tôi đáp chuyến bay từ Sài Gòn (SGN) ra
Hà Nội (HN) và có vài kỉ niệm đã kể lại cho các bạn nghe. Nhưng có một trải
nghiệm tôi chưa nói: đó là … bán hành khách. Phía đối tác của tôi là một cơ
quan cấp Bộ. Vì là cấp cao, nên họ không có người ra đón tôi ở sân bay (và tôi
cũng không cần vì mình có thể tự đi taxi về khách sạn). Họ cử một người tài xế
của một hãng taxi ra đón tôi, và theo email thì người tài xế sẽ cầm tấm biển có
tên tôi ở phi trường. Tôi hăm hở gặp anh chàng tài xế, nhưng hỡi ơi, khi ra
khỏi khu vực hành lí tôi chẳng tìm thấy anh ta ở đâu cả. Đi tới đi lui cũng độ
10 phút mà chẳng thấy anh ta. Định gọi điện thoại cho đối tác trong HN thì lại
không có số điện thoại. Trong khi tôi định gọi taxi riêng về HN cho chắc ăn,
thì thấy một anh tài xế xuất hiện dáng dấp hơi "nghi nghi" vì thấy
anh ta đang cầm tấm biển tên mà tôi không rõ tên ai vì anh ta chẳng buồn tình
giơ lên. Tôi dạo ngang qua và liếc tấm biển thì thấy tên mình, nên quay lại vỗ
vai anh ta và tự giới thiệu tôi là người anh đang tìm.
Tay bắt mặt mừng. Nhưng vấn đề lại xảy ra. Xe
chưa tới. Đứng chờ trong cái nắng hừng hực ngoài phi trường cả chục phút mà xe
vẫn chưa tới, nên tôi đề nghị anh ấy là mình vào trong cho đỡ một chút trong
khi chờ xe tới. Anh ấy cứ nói "Xe sắp đến, bác à". Hoá ra, cái câu
"sắp đến" có nghĩa là thêm … 10 phút. Lên xe, anh tài xế kia lái vòng
vòng một hồi, làm tôi nghi ngờ nên hỏi: mình đi đâu vậy em, hình như đây không
phải là đường đi Hà Nội. Anh chàng tài xế nhìn tôi thân thiện, rồi giải thích
rằng hôm nay không phải là ngày trực của anh ta, nhưng vì một đồng nghiệp khác
vắng mặt nên anh ta phải phụ trách. Nói xong thì xe cũng đến một bãi đậu xe gồm
nhiều taxi khác. Anh ta nói với tôi là chuyển hành lí sang xe kia để về Hà Nội.
Đến lúc đó thì tôi mới nghiệm ra là mình đã được bán cho một hãng xe khác.
Đúng là "Welcome to Hanoi"! Lần đầu
tiên trong đời tôi mới có trải nghiệm được "bán". Kể ra cũng hay ra
phết! Cuộc mua bán xảy ra rất nhanh, và món hàng được bán không có tiếng nói ở
đây.
Trên đường từ Vịnh Hạ Long về Hà Nội tôi lại
trải nghiệm thế nào là chuyến xe địa ngục. Chiếc xe bus 16 chỗ của hãng Hyundai
(bên Úc, giới sửa xe Việt Nam gọi xe Hyundai là "Ăn Hại", nên ít ai
mua). Trên xe đầy ấp người và hành lí. NGoài ra, còn có một đống đồ chuyên dụng
trong hội nghị. Chỉ cần bước lên xe là choáng ngộp vì cái không gian quá hẹp và
ngột ngạt. Nhưng tôi tự trấn an mình là chuyến đi chỉ có 3-4 giờ đồng hồ thôi,
nên chịu khó một chút thì cũng chẳng sao. Nhưng xe chạy một lúc, tôi thấy hình
như tài xế không mở máy lạnh, nên mồ hôi ra như tắm. Tôi hỏi anh tài xế có mở
máy lạnh chưa, thì anh ta nói mở rồi à. Nhìn sang thì thấy đúng là có dấu hiệu
mở máy lạnh. Lúc đó bà con trên xe ai cũng cảm thấy nóng bức, nên phàn nàn liên
tục. Anh tài xế cứ trơ ra, chẳng thèm trả lời hành khách.
Tôi dù sao cũng thường lái xe ở nước ngoài, nên
nhìn qua là biết rằng máy lạnh đã hết ga, hay đã hư hỏng, nên có phàn nàn cũng
như không. Thôi thì mình chịu chấp nhận một chuyến đi trong tình trạng địa ngục
vài tiếng đồng hồ xem sao. Vả lại, ở đây là đất Bắc, là Quảng Ninh, nơi nổi
tiếng là hung dữ, mình nên giữ thân trước cái đã, chứ phàn nàn thì anh ta nổi
nóng tông vào vách đá kia thì chắc mình sẽ bỏ mạng ở đây. Nghĩ thế nên tôi âm
thầm chịu đựng, và thầm nghĩ chắc là chuyến đi lần đầu mà cũng là lần cuối.
Chợt lan man nhớ đến câu hát "Tình đầu
hay tình cuối / khi một ngày một người đã ra đi / tình đầu hay tình sau / khi
cơn đau không biết đến bao lâu".
Cơn đau đến bao lâu thì
chưa biết, nhưng là câu hỏi hay. Kể ra, phía đối tác đối xử với chúng tôi có
phần "đặc biệt". Đặc biệt ngay từ phi trường về đến Quảng Ninh, và từ
Quảng Ninh đi Hà Nội.
Hôm qua, đáp chuyến bay từ Hà Nội về SGN cũng
trải qua một vài kinh nghiệm hay hay. Ngay từ lúc xếp hàng lên máy bay
(boarding) tôi đã thấy rất nhiều người Tàu và quan chức. May phước là tôi có
thẻ ưu tiên của SkyTeam (mà Vietnam Airlines là thành viên của SkyTeam nên tôi
được ké … ưu tiên). Nhưng tôi lầm to. Khi ra xếp hàng tôi mới phát hiện khách
rất đông, hai hàng dài thượt. Hàng dành cho khách ưu tiên Skyteam cũng dài y
chang như hàng kia. Thôi thì mình cũng phải xếp hàng như mọi người. Hoá ra, VNA
chẳng có ưu tiên cho ai cả. Quả đúng như vậy, khi tôi đến gần chỗ cô xét vé,
thì thấy cô ấy cũng có chận khách không có thẻ Skyteam nhưng không có hiệu quả
vì khách không chịu chuyển sang hàng kia, nên cô ta cũng … đầu hàng. Nghĩ ra
cũng tức cười về phong cách tổ chức của VNA.
Khi lên máy bay thì hỡi ơi, sự cố lại xảy ra.
Cái ghế bị hư hỏng, không chịu đứng thẳng, nên nó làm phiền người khách phía
sau. Tôi rất ái ngại cho khách, mà không làm cách gì giúp cho người khách đau
khổ kia. Tôi gọi em tiếp viên lại thì em ấy cũng bó tay. Tôi lại tự an ủi là
chỉ có vài mươi phút nên thôi thì ráng chịu đựng. Ngoài ra, tất cả khoang khách
đó, hình như mấy nút entertainment đều hư nên ai cũng phàn nàn, và mấy nàng VNA
cũng … bó tay. Dĩ nhiên, mình cũng chẳng kì vọng gì được từ họ, nên đành phải
chấp nhận thực tế.
Nhưng cũng có điều an ủi. Chiều qua khi đáp
xuống Sài Gòn thì thấy như mình vừa … thoát nạn. Mới đáp xuống thì có đồng
nghiệp từ đại học ra đón (và dĩ nhiên đó là tấm lòng của đối tác trong này, chứ
tôi thừa khả năng "giang hồ" đi xe taxi riêng). Lên xe, em ấy đưa tôi
một tờ giấy, trong đó nói rõ chương trình làm việc hàng giờ và từng ngày. Tôi
sẽ làm gì, ở đâu, gặp ai, số điện thoại là gì, mấy giờ tôi ra sân bay, v.v. tất
cả đều đầy đủ và đâu ra đó. Tôi thiết nghĩ đó là một phong cách làm việc chuyên
nghiệp mà các nơi có cơ hội làm việc với đối tác nước ngoài nên học. Nhưng nói gì
thì nói, tôi thấy vẫn còn một khoảng cách về phục vụ và phong cách làm việc
chuyên nghiệp giữa hai miền Nam và Bắc, và chắc phải vài chục năm nữa thì
khoảng cách đó mới ngắn lại được.
Tối qua, về đến đây thì rủ lại những anh
"bạn già" đi lai rai, kể chuyện những ngày đã qua, và nghe các ca sĩ
"hát cho nhau nghe" làm vơi hết những ưu phiền trong những ngày vừa
qua. Trên đường lấy taxi từ quán về khách sạn, gặp anh chàng tài xế taxi gốc
Đồng Tháp mê nhạc sến, anh ta mở bài "Mình về thành phố đây rồi / chốn
ăn, chốn vui lạ mặt người. Cho bỏ gian lao ngần này phép rong chơi, rủ phong
sương đầy áo mà lòng nghe ước muốn lên cao." Tôi nhìn anh tài xế một
lần nữa để xem anh này đang đọc được mình, hay chỉ là ngẫu nhiên. Dù là ngẫu
nhiên thì bài ca cũng lột tả được tâm trạng của mình, rồi tôi chợt nghiệm ra
tại sao nhạc sến có sức thu hút cao như thế, và cảm thấy đây chính là
"home country" của mình.
Nguyễn Văn Tuấn
304Đen - Llttm
