Con Nhà Nghèo
Chuyện tưởng tượng, mượn một số tình
tiết đời của một người nhà giàu có thật
1.
Hiển nhẹ gỏ cửa, chờ, đưa mắt nhìn ra cái sân trước nhỏ xíu nằm bên
trong hàng rào cao chưa qua đầu gối, lưa thưa vài cụm hoa Mười Giờ nở rộ, trời
hâm hấp nóng nắng lên, xe lôi máy lưa thưa ngoài đường, đường vô cửa số Hai,
tòa Thánh giờ này vắng người, mệt nhoài đâu đó rải rác năm ba cái xe đạp.
Cửa hé mở, chưa kịp bước vô thì
hai chị em con bé ùa ra, ôm chầm lấy anh ta, hô to mừng rỡ “chú Hiển, chú Hiển”,
rồi đứa nào cũng giành kéo tay Hiển vô nhà, vừa kéo vừa gọi vọng vào, có tiếng
xì xào bên nhà trong, hình như nhà có khách hay tiệc tùng gì đó. Khỏi ngạch cửa
thì Quân đi ra, hai anh em ôm nhau, ngạc nhiên không ngờ, Quân nắm tay Hiển,
xua hai đứa nhỏ chạy trước “về hồi nào?”, đi bên nhau vô nhà trong, chưa
tới, thì Quân kêu lên “em ơi, chú Hiển”.
*
Sẳn dịp nghỉ vài ngày phép, sau hơn hai năm ở Chợ Gạo, đổi qua quận Châu
Thành Vĩnh Long thay anh Quân, về Tây Ninh, về Gò Dầu thăm nhà và tiện thể ghé
Sài Gòn, qua bên trường Luật tìm mua mớ sách cho mùa thi năm cuối, ráng cho
xong chuyện “đua đòi” vừa học bên này học bên kia, mà hình như có như vậy
anh ta mới “đục bỏ được sầu đời”, cái sầu đời vốn lẻo đẻo theo
mình từ ngày nào đó. Căn nhà mái “mái dột cột xiêu” nằm đầu ấp, ngó qua
trụ sở xã Thạnh Phước, nghèo nàn, giờ nhờ tiện tặn, chắt chiu, sau ngày ra trường,
được sửa lại, mái tôn vách tường, đường vào ngõ ra tươm tất, nên hai má con
vui, cái vui giản dị, không cầu kỳ mộng tưởng.
Nhờ sự vui vẻ ủng hộ của bác xã trưởng, Hiển nhờ người quen dựng cái sạp
nhỏ bán bánh kẹo và vài thứ giấy tập, mực viết, bên kia đường, ngó qua cổng trường
tiểu học Thạnh Phước, đồ lấy từ chợ quận về, bán cho đám học trò trong xã, má
thôi không làm ở nhà máy làm đường nữa, có “bà ngoại” chạy ra chạy vô phụ
trợ , bà vui mà má cũng vui.
*
Nhớ anh Quân, người khóa đàn anh dễ thương, hiền hậu, chỉ dẩn mọi việc,
cái này cần cái kia lo, dặn dò kỹ càng từ những chi tiết nhỏ nhặt trước khi rời
Vĩnh Long vài tuần, còn rảnh một hai ngày nữa, sáng thứ Bảy Hiển đón chuyến xe
đò lỡ sớm lên tỉnh ghé thăm, theo địa chỉ anh dặn, khi anh nhờ điện thoại viễn liên tiểu khu gọi
xuống Vĩnh Long hỏi tình hình, công việc của Hiển ra sao, mấy lần. Chị Hạnh, bà
xã anh Quân, dân gốc Hốc Môn, lúc đó dạy ở trung học Tống Phước Hiệp , hai con
bé con còn nhỏ xíu, đã từng “chú Hiển ơi chú Hiển ới” rồi, vợ chồng chạy
đôn chạy đáo trước khi có tin đổi về Tây Ninh, may mắn quá, chị được chuyển lên
trường trung học Tây Ninh, cái trường mà Hiển đã “mài đủng quần” trên ghế
lớp học, suốt bảy mùa phượng đỏ, thu vàng, chị theo chồng, gần nhà, đường xá đi
về cũng tiện.
Hiển đứng khựng, ngỡ ngàng, Uyên cũng không khác, chết cứng, nhìn nhau
ngạc nhiên, không ngờ hai người lại gặp lại nhau sau mấy năm dài, chị Hạnh đứng
dậy cười “chào người từ Vĩnh Long”. Hiển mĩm cười, Uyên lặng thinh.
Trong phòng, tại bàn ăn, còn có ba cô khác, ngồi cạnh Uyên, hôm này là ngày Giỗ
má anh Quân, họ mời mấy cô bạn cùng dạy ở trường tới chung vui, Hiển ngồi xuống
cạnh anh Quân chào mọi người, giới thiệu bạn anh Quân, từ xa về, rồi chị Hạnh
giới thiệu mấy cô kia, tới chỗ Uyên, chị ngưng lại, cười nhưng xem ra hơi thắc
mắc, vì thấy Uyên có vẻ lúng túng, không nhanh nhẹn như thường ngày.
*
Định lên thăm rồi về lại Gò Dầu ngay, nhưng anh chị Quân nằng nặc kêu ngủ
lại chơi, chừng nào mới gặp nữa, hai con bé cứ nèo nẹo “chú Hiển”, thấy cũng
vui Hiển ở lại. Xong bữa giỗ, Hiển cùng anh chị Quân theo đưa mọi người ra về,
tới lúc này anh cũng chưa nói gì nhiều với Uyên, hỏi thăm qua loa vài câu thôi,
thật tình anh không có gì để nói hơn nữa, Uyên chắc cũng bở ngở nên cố cười
nhưng thấy lòng mình có gì nghèn nghẹn, nhớ chuyện xưa, Uyên nói nhỏ gì đó với
chị Hạnh rồi theo ba cô kia ra đường, đứng chờ đón xe lôi máy về ngoài phố, Hiển
nắm tay hai con bé đi vô, anh chị Quân còn đứng đó. Đêm đó ở lại, anh chị,
trong phòng khách, nghe xong chuyện của Hiển, lặng thinh buồn.
2.
Hiển quen Uyên, hôm cắm trại liên trường công tư, trong sân trường tỉnh,
hai người học cùng lớp đệ Nhất nhưng khác ban. Đêm đốt lửa, trai gái mấy lớp đệ
Nhất trường công lập, ngồi thành vòng tròn, cạnh nhau vây quanh đống lửa, đồng
thanh ca bài họp mặt của hướng đạo, ai nấy vui cười hớn hở dù có người chưa có
lần biết mặt nhau, Hiển ngồi cách Uyên một cô bạn, ánh lửa bập bùng rực sáng giữa
màn đêm vừa chập chững xuống, không biết có phải số “lụy vì tình” hay
sao, liếc nhìn trộm Uyên, tóc buông dài, mắt biếc đen huyền, môi má ửng hồng
soi ánh lửa, bất chợt thấy lòng mình xuyến xao rung động, đã thương người vì “tiếng
sét ái tình” như người ta nói. Càng xao xuyến hơn mỗi khi, chốc chốc Uyên
quay qua hỏi tiếng này tiếng nọ, trong mắt Hiển, cô nàng đẹp, đẹp như người
trong “Bích Câu Kỳ Ngộ”, rồi hai người gần gũi nhau hơn, nói nhau nhiều hơn,
chuyện chưa có lần nào nói khi cả học sinh liên trường tụ vòng quanh, chơi trò,
đố hỏi.
*
Chiều hôm sau, đêm cắm trại chấm dứt, cuộc vui nào rồi cũng tàn, ai nấy
thu xếp lều chỏng, dọn dẹp sân trường, chia tay từ giã, người mới quen bịn rịn,
bước ở bước đi, hẹn ngày gặp lại đâu đó, cũng như họ, Hiển chào từ giã Uyên và
một số bạn khác, cũng hẹn gặp lại, trên sân trường, trên đường tan trường về
hay ngoài phố chưa biết. Uyên cùng mấy cô bạn thả bộ về, họ đi xa, khỏi ngã ba
cổng trường, Hiển đứng đó nhìn theo, sân trường loang lỡ cỏ vàng loang màu nắng
chiều vừa xuống, vắng lặng.
Rồi ngày qua ngày, chuyện đêm lửa trại cứ dìu dặt nhớ và mỗi lần gặp lại
Uyên trong sân trường hay tụ năm ba ngoài phố chợ, Hiển ôm ấp hy vọng môt ngày.
Mỗi ngày một gần gũi hơn, Hiển cũng đôi ba lần theo đám bạn tới nhà Uyên, nhưng
chưa dám nói ra.
*
Gia đình Uyên giàu có nhất nhì trong tỉnh, nhà là căn biệt thự lớn, trên
đường Pasteur, sân trước lát gạch nâu màu gỗ nung, rộng và trồng đầy hoa Sứ,
rào tường, hoa leo kín bao quanh, cái cổng song sắt thường mở rộng, để chiếc xe
Peugeot 404 màu trắng ra vô, theo con đường lát đá xanh chạy dài vào cái nhà xe,
nằm hút sâu bên hông nhà. Gia đình cô có mấy xưởng cưa máy quanh tỉnh, mấy cái
nhà máy xay lúa, hai ba căn tiệm bán máy móc, máy bôm nước, máy cày tay và nhiều
thứ khác, thêm vào đó có tiệm bán xe Honda và nhà dưới Sài Gòn, Uyên có ông anh
hai, là dược sĩ đang coi nhà thuốc Tây ngoài phố chợ.
Rồi thì cái gì tới cũng tới, qua Tết, sau những ngày gần gũi, Hiển thật
sự nói thương với Uyên, cô nàng không chối từ, bạn bè, ai nấy vui lây, đường phố,
sân trường giờ có thêm cặp tình nhân mới. Chừng không hơn một tháng nữa tới
ngày thi Tú Tài Hai, cũng với đám bạn thân thường ngày, tới nhà Uyên chơi, hai
bác ba má Uyên cũng vui vẻ, từ tốn như những lần trước nhưng lần này hỏi thăm
chuyện nhà của Hiển nhiều hơn và lâu hơn.
*
Nhà Hiển nghèo, mái tranh vách ván, đất nứt nẻ khô cằn, may mà còn được
khoảnh đất sau còn tốt, nên má cũng trồng được luống cải luống rau, nuôi được
hai ba con gà con vịt, má đi làm công nhân quét dọn tại một nhà máy làm đường,
xế trụ sở xã, gần nhà chừng mưới lăm hai chục phút đi bộ, một thân má, suốt những
năm nghèo lo ăn lo mặc của hai má con từ ngày ba Hiển bị tai nạn xe hàng mất, ở
khúc quanh họ Bình Nguyên, khi anh vừa lên lớp Nhì. Thấy má vất vả, lam lũ gần
hết nửa đời người, lên trung học có nhiều lần Hiển muốn nghỉ học, ở nhà phụ má,
chút nào hay chút đó nhưng bà nhứt định không chịu, nhứt định con phải học. Gần
bên có bà ba, không có chồng, Hiển luôn miệng “ngoại ơi ngoại hởi” có cô
con gái lấy chồng xa, về đâu đó trên Bình Long, nghèo như nhà Hiển, chạy qua chạy
lại, che mưa chống nắng, che gió che bão, khi tối lửa tắt đèn nên má đở một
tay, những bữa cơm chiều thường có bà ăn chung, con khô miếng mắm, vậy thôi.
*
Ngày thi đậu lên đệ Thất trường tỉnh, má mừng mà khóc mấy ngày, ai trong
nhà máy làm đường cũng mừng cho má, ông chủ còn tặng cho số tiền nhỏ, mua quần
mua áo để lên tỉnh học, vì ở Thạnh Phước, đám học tiểu học xã chỉ có Hiển thi đậu.
Hai má con, bưng mâm trái cây, mấy nén nhang thơm mua từ chợ xã, ra mộ ba, thắp
nhang báo tin mừng hết mấy ngày, ngoài phố quận nghe cũng có mấy đứa nhưng
không ai quen.
*
Lên tỉnh, Hiển trọ ở căn nhà ngói cũ, chung với ba bốn đứa khác cũng ở
làng xã xa lên, trong đó có hai anh học lớp trên, quen nước quen cái nên được
chỉ dẩn cái này cái nọ, chỗ này không xa ngã ba, ngó qua cổng trường, nên không
phải lo chuyện đi đứng, bà bác chủ căn nhà, già lắm rồi, tu tại gia, có quen
sao đó với “bà ngoại”, cơm nước thì bà lo cho, có gì ăn nấy, tiền góp đứa
nào đưa bao nhiêu cũng được, có khi bà không lấy, ngoài những lúc tụng kinh gỏ
mỏ bà đi tới đi lui, nhắc đứa này đứa kia chuyện ngủ nghê học hành, khi nào bà
cũng cười, chưa bao giờ thấy bà nhăn mài cau có, cho nên đứa nào cũng thương bà
cũng như bà thương bọn nó như con như cháu. Vậy mà Hiển đã ở đây suốt bảy năm
dài trung học, má và “bà ngoại” cũng thường đón xe lên tỉnh, đem theo
chút rau chút thịt phụ bà chuyện cơm nước, ở chơi với bà cả buổi rồi mới về, về
mà bịn rịn.
*
Hôm từ giã bà về dưới nhà, chuẩn bị cho ngày thi sắp tới nay mai, trường
đã bải, đám nhỏ về quê hết rồi, hai bà cháu ngồi bên nhau, bà mắt ướt đỏ hoe,
Hiển khóc sướt mướt, bà nắm tay, xoa đầu dặn dò cố học, nhớ lo cho má, bà vào
phòng, Hiển ngồi sắp xếp các thứ lặt vặt, sách vở bên ngoài, có tiếng bà tụng
kinh nho nhỏ, có mùi nhang thơm, có tiếng mỏ từng nhịp, kéo dài buồn não nuột,
bà tụng kinh cầu Phật hộ trì, độ cho Hiển thi đậu. Hiển lên xe lôi máy, bà đứng
trước nhà nhìn ra, buồn thật buồn, xe chạy đi một khúc khá xa trên đường ra bến
xe tỉnh, Hiển nhìn lại, bà còn đó, Hiển bật khóc.
3.
Hôm đi xem kết quả kỳ thi, Hiển thở phào, có tên mình, vậy là xong, trút
được mọi lo lắng, tạm yên một phần đời, không vui không buồn. Sân trường, cổng
trường Trưng Vương đông nghẹt người ra người vô, người cười người khóc, cười một
mình, Hiển thong thả thả bộ ra đường, về hướng sở Thú, gặp Tuyền, cô gái trong
đám bạn thường cùng tới nhà Uyên, cười tở mở, cho biết thấy tên Hiển rồi, đám bạn
cũ cũng đậu hết, cả Uyên, nói tới Uyên bổng nhiên Tuyền lặng thinh khựng lại phút
chốc. Hình như muốn nói gì đó mà còn chần chừ, vì chơi nhau khá thân nên Hiển
cười thầm “chắc tâm sự ỉ ôi gì đây”. Hiển chưa gặp cô nàng hôm về dưới
nhà vì Uyên đã đi Sài Gòn trước đó mấy ngày, hai người đi ra ngã tư, đường Nguyễn
Bỉnh Khiêm không thấy dài đủ chỗ cho rừng người vội vã chen nhau về hướng trường,
đường phố Sài Gòn vừa lên nắng, một cái nắng hâm hấp nóng của ngày giữa hạ, từ
hướng sông, chưa có gió về.
*
Bữa ăn cơm trưa tại cái quán nhỏ trong hẻm Casino, Tuyền xem ra cứ chần
chừ, nhìn Hiển cười nhưng cái cười đượm vẻ lo lắng hơn là vui. Rồi thì cũng nói
ra, khi Hiển hỏi tới hỏi lui. Hôm cuối trước khi tạm biệt nhau, chuẩn bị khăn
gói xuống Sài Gòn thi, cô có tới ở chơi với Uyên, chuyện qua chuyện lại nầy
kia, không biết trước đó gia đình Uyên có chuyện gì nhưng nghe được má Uyên nói
“ông bà không đồng ý cho Uyên tiếp tục liên hệ với Hiển, không bao giờ có
chuyện hôn nhân gã cưới, với lý do nhà Hiển nghèo, mẹ góa con côi, không làm
sao lo đủ, vã lại sẽ là gánh nặng cho gia đình ông bà khi cần tới chuyện thăng
tiến nghề nghiệp và nhiều thứ khác”.
Tuyền nghe mà cắn môi, lặng thinh nhưng cũng cô làm bộ hiểu ý, cảm thông
nhưng bất bình trong lòng, đáng lý định ở lâu hơn nhưng Tuyền từ giã Uyên về sớm,
vì cảm thấy hơi bất mản việc này nhưng thôi, đó là chuyện của gia đình Uyên, cô
không có vai vế gì can dự. Ra về, đẩy xe Honda ra, Uyên theo ra tới cổng, Tuyền
hỏi ý Uyên thế nào về chuyện này, Uyên ngâp ngừng rồi cười gượng “mình cũng
có lúc nghĩ vậy, chắc ba má mình nói đúng”. Tuyền chết lặng “thôi tùy mầy”.
Lái xe chạy thật chậm trên đường, chuyện của người nhưng bổng dưng Tuyền muốn
khóc.
Nghe xong, Tuyền chờ, Hiển khẻ mĩm cười bằng hai tiếng “cám ơn”,
sắc mặt không có gì thay đổi, trời cũng đã quá trưa, xong bữa ăn hơi chậm vì
câu chuyện, hai người ra đường, chia tay nhau ở ngã tư trước rạp Casino, Tuyền
cần làm gì đó, đi về hướng quốc hội, Hiển vẫy tay ngược lên bến xe, chờ chuyến
xe cuối về Gò Dầu, Tuyền vừa đi vừa nhìn lại, Hiển đã khuất mất giữa dòng đường
đông nghẹt người từ chợ Bến Thành lên.
Ngồi ở bến xe chờ, Hiển nhìn thiên hạ qua lại trên đường, nghĩ chuyện
mình, anh mĩm cười không than thân, không trách đời và không giận người, tiếng
người lơ gọi khách, Hiển thanh thản lên xe, và không gặp lại Uyên từ ngày đó.
4.
Tốt nghệp Sư Phạm, về lại dạy ở trường cũ đã học chưa lâu thì mùa hè đầu
năm đó, Uyên thành hôn với một anh phi công cấp tá, dân Sài Gòn, gia đình cũng
giàu rất giàu, có hai cửa tiệm, một bên bán truyền hình, máy hát, một bên bán tủ
lạnh, máy giặt, có cái cao ốc cho mướn cuối đường Tự Do, gần bến Bạch Đằng, và
đồn điền cà phê trên Ban Mê Thuộc. Chuyện vợ chồng “xuôi chèo mát mái”
chừng năm sáu tháng, tình cờ Uyên gặp lại cô bạn học chung năm chung ngành, dạy
ở Cần Thơ, về nhà ở Sài Gòn chơi, cô này cho biết, ở Cần Thơ, nhất là ở phi trường
Bình Thủy, cô không lạ gì với chồng Uyên,ông ta dưới này rất đào hoa bay bướm
nhưng cái đáng nói là anh ta có đứa con rơi dưới đó.
Tin này làm gia đình Uyên bàng hoàng, gia đình chồng có vẻ biết chuyện
này rồi, hai bên không gặp mặt nhau, và chấp nhận ly dị một cách êm thắm, không
chia chát tài sản, không vướng bận con cái. Tiếp tục đi dạy, vui với đồng nghiệp
bạn bè, nhất là với chị Hạnh, vợ anh Quân, tuy mới về dạy không lâu, thường ghé
nhà chơi với hai con bé. Và rồi, qua mối tình thân chị em này, chị Hạnh cho
Uyên biết Hiển đang làm gì, hai tiếng mà chị đã gọi ở bữa tiệc đám giỗ ngày đó
và làm ở đâu. Chị cũng để ý, nói với chồng, mấy lúc gần đây, khi nghe nói về Hiển,
Uyên ít nói hơn trước, mặt buồn buồn và không có nụ cười nào trọn vẹn.
*
Bữa cơm chiều ở nhà Uyên, xem ra tẻ nhạt, ai nấy cũng ăn ít hơn mọi bữa,
anh hai Uyên ngưng đủa nhiều lần, nhắc ba má còn nhớ Hiển, bạn Uyên mấy năm trước
mà nhà mình không cho Uyên liên hệ với anh ta, chê anh ta con nhà nghèo, hiện giờ là người đang có chức vụ giống như
anh Quân, chồng chị Hạnh, tuần rồi không biết anh cần Quân chứng thực một số giấy
tờ gì thuộc thẩm quyền của quận, nên có tới văn phòng gặp, qua Quân, vì biết là
anh của Uyên, nên nói chuyện ngoài lề một chút, trong đó có chuyện của Hiển.
Ông bà ngồi nghe, ngưng ăn, lặng thinh, bà nhìn Uyên, cô nàng cũng lặng
thinh như họ, bà xem ra có chút gì đó bàng hoàng, ông thì lơ đảng nhìn ra sân,
hai con bướm vàng hồn nhiên đuổi nhau quanh mấy cành hoa Sứ, thở dài. Không ai
đụng tới chén đủa nữa, bấy giờ, Uyên đứng dậy, bưng chén bát dẹp như mọi ngày,
vừa đi vô trong vừa nói đủ nghe “con biết chuyện này lâu rồi, mà không nói
ra thôi”.
5.
Gần Tết, tan trường về, Uyên lái xe Honda, đưa má tời nhà anh chị Quân
thăm, trời sắp về chiều, nhà nào nhà nấy hai bên đường vào Cửa Số Hai rộn ràng
sửa sang đón Tết. Đời Hiển như thế nào, chị Hạnh không biết và hiểu nhiều nhưng
có một điều chắc chắn là chị hiểu và thương cho câu chuyện “con nhà nghèo”
của Hiển cũng như anh Quân, cũng con nhà nghèo, mấy năm hai anh em ở chung
phòng nội trú trong trường, vui buồn cùng chia sẻ, nên anh thương Hiển như em của
mình, sau đêm nghe chuyện, anh Quân dặn và nhắc chị là, đừng nói với Uyên và
gia đình cô ta nhiều về Hiển, trừ những gì họ đã biết. Anh Quân chưa về vì bận
việc gì đó nên ba người chuyện trò vui vẻ, không cần ngại gì hết. Hai con bé
nghe mẹ dặn, chỗ người lớn nói chuyện, nên kéo nhau ra sân chơi với đám bạn
cùng trường nhà bên.
Linh tính cho chị Hạnh biết, có lẽ má Uyên cần hay nhờ chị cái gì đó, quả
đúng vậy, trời chắc cũng đã nhạt nắng ngoài sân, có mây xám và bụi đường, đám nữ
sinh, áo dài tóc xỏa, trên đường về nhà, đạp xe từng tốp, nói cười như mở hội.
Lúc này, sau vài phút chần chừ, bác gái, má Uyên nhờ chị Hạnh có thể cho biết
nhà má Hiển dưới Gò Dầu chỗ nào không, Uyên ngồi nghe, nhìn bác, nhìn chị Hạnh,
lặng thinh buồn ra mặt. Chị Hạnh, thân mật cười xin lỗi, chị chỉ biết là ở Gò Dầu
thôi nhưng thật tình không biết ở chỗ nào, anh chị chưa lần nào tới. Đúng ra,
chị biết, anh chị đã xuống dưới, thăm má Hiển nhiều lần nhưng phải nói dối, cái
nói dối mà chị đành phải dù trong lòng cũng buồn nhưng hài lòng.
6.
Chị nhớ lời Hiển, sau khi chấm dứt chuyện tình lỡ, lỡ một cách phủ phàng
của mình trong đêm ngày đó “mấy tiếng con nhà nghèo, mẹ góa con côi nặng nề
và đau lòng quá, tình đã chết trong em rồi, xin đừng nhắc tới”, lời này vẫn
nghe văng vẳng bên tai. Đưa má con Uyên ra về, chị nhìn hai người, hứa, nếu biết
sẽ cho Uyên biết. Theo ra đường tiễn, trước khi lên xe Honda má Uyên còn nhắc
chị, nhớ giúp giùm bác, chị cười gật đầu, xe chạy xa rồi về hướng ra ngã ba Mít
Một, chị nhìn theo, thở dài mà thương “con nhà nghèo”.
Thuyên Huy
Chạnh nhớ chuyện một người 2026
