"Giang Tuyết" Của Liễu Tôn Nguyên - Lê Vĩnh Húy

 

“Giang tuyết” của Liễu Tôn Nguyên

Thi pháp của Liễu Tôn Nguyên trong “Giang tuyết” không chỉ có thơ mà gồm luôn họa, vừa thơ vừa họa trút thêm băng giá, khiến càng tăng sảng khoái lạ lùng.

Lê Vĩnh Húy

千山鳥飛絕 Thiên sơn điểu phi tuyệt

萬徑人蹤滅 Vạn kính nhơn tung diệt

孤舟蓑笠翁 Cô châu thoa lạp ông

獨釣寒江雪 Độc điếu hàn giang tuyết

(Ngàn ngọn núi chẳng một bóng chim,

Muôn nẻo đường bặt dấu chân người.

Duy ông già khoác nón lá áo tơi trên chiếc xuồng lẻ loi,

Một mình thả cần câu giữa trận tuyết trên sông).

Bài thơ chỉ hai chục chữ, nhưng mỗi chữ đều toát lên hàn khí căm căm, khiến trải hơn ngàn năm, người ta ngâm đọc hoài không chán.

Chỗ độc đáo của Đường thi là ở phép biền ngẫu. Nhiều khi chỉ cần đặt hai vế đối nhau, không cần nói gì thêm, nhưng ý tại ngôn ngoại, qua đó mà nói lên nhiều điều.

Nhưng chỉ vỏn vẹn hai mươi chữ mà đối chọi, tương phản tầng tầng lớp lớp, tưởng xưa nay chỉ mỗi bài Giang tuyết.

* * *

Thoạt đầu, cha nội trật ót ngước nhìn tuốt trên đầu ngọn núi, thấy ngàn non không bóng chim; lại buông tầm mắt ra xa, dòm hoài muôn nẻo cũng chẳng dấu chân người. Nhìn khắp cao xa cho đã chớ thấy dấu vết sự sống, mới hạ tầm mắt xuống con sông, ngó tới chiếc xuồng có ông câu nón lá áo tơi, một mình thả câu giữa tuyết lạnh.

Bốn câu chia làm hai cặp, mỗi cặp đối nhau đã đành; mà cặp 1~2 còn đối lại cặp 3~4. Đó là tương phản giữa cao với thấp, chết chóc với sinh tồn. Khung cảnh hoàn toàn tĩnh lặng, tới ông câu cũng chớ thấy nhúc nhích. Nhưng chỗ đột ngột đổi hướng nhìn nầy tạo ra cảm giác chuyển động mạnh mẽ, cho thấy sâu tuốt dưới sông lạnh kia vẫn còn sự sống.

Kế đó là chỗ tương phản giữa “ngàn non muôn nẻo” minh mông với chiếc xuồng và cái cần câu lẻ loi. “Thiên sơn vạn kính” bày ra quang cảnh hùng vĩ, lấn cho “cô châu độc điếu” thành ra chút téo. Chỗ trái ngược nầy khiến chiếc xuồng và ông câu thêm phần cô quạnh. Nhưng độc đáo ở chỗ cảnh tượng ấy không hiu hắt thê lương, mà trái lại bốc lên ngạo khí ngất trời.

Còn chỗ tương phản tuy không nói ra nhưng bày trước mắt. Là trước kia trên ngàn núi từng có chim bay, khắp muôn nẻo từng thấy đông người. Nhưng bây giờ hết thẩy vắng bặt, chớ thấy tăm hơi. Trận tuyết rơi dày đặc khiến bao sự sống tưởng chôn vùi. Để rồi nẩy ra ông câu làm mầm sống mong manh, cục cựa ngoi lên.

Chỗ tương phản nữa là giữa hư vô với hằng hữu. Chim đã mất tăm, người càng biệt tích, khiến đất trời thành quạnh quẽ, trắng xóa một màu. Đó là vẽ cảnh hư vô. Cái hư vô đó cốt làm nổi bật hình ảnh ông câu. Chiếc nón lá áo tơi hiện ra làm chứng giữa càn khôn, là con người vẫn hằng hữu.

Cái hư vô vắng quạnh bao trùm, khiến chiếc xuồng câu càng ra nhỏ bé, chỉ còn là một chấm nhỏ giữa bạt ngàn tuyết trắng. Vậy mà Liễu Tôn Nguyên vẫn nhìn ra trên xuồng đó có lão nón lá áo tơi. Lão đó đang thả cần câu, bắt gợi ra sợi dây câu mỏng tang đang lung lay nhí nhảnh theo làn nước. Chỗ tương phản giữa hư vô với hằng hữu, tới đây càng được đẩy lên hết nấc…

* * *

Phần số Liễu Tôn Nguyên ngắn ngủi, chỉ góp mặt trên trần thế bốn mươi bẩy năm. Đã vậy khéo xui, còn đầu thai lầm thế kỷ. Hai mươi tuổi, ông đậu tiến sĩ ra làm quan, để rồi suốt hăm bẩy năm sau đó lao đao miết giữa bể hoạn ba đào.

Bài Giang tuyết nầy Nguyên làm lúc bị biếm ra Vĩnh Châu. Xứ đó nằm về mé nam tỉnh Hồ Nam ngày nay, vốn thuộc vùng ôn nhiệt, ít khi có tuyết. Vậy mà chỉ một trận tuyết hiếm hoi, đủ khiến ông vọt ra hai mươi chữ để đời.

Với lại nói nghe nè, bài nầy không biết tác giả vô tình hay hữu ý, còn là thơ khoán thủ. Hổng tin cứ đọc mấy chữ đầu câu thì biết.

Lê Vĩnh Húy

304Đem – llttm - sgtc