Một Cơn Giận
Một buổi tối mùa đông, chúng tôi ngồi
trước lò sưởi, trong một căn buồng ấm áp. Tự nhiên trong câu chuyện, một người
nói đến những cơn giận tự nhiên đến tràn ngập cả tâm hồn ta và có khi gây nên
nhiều cái kết quả không hay. Rồi mỗi người đều bày tỏ ý kiến riêng của mình.
Anh Thanh, từ nãy đến giờ vẫn lặng
yên có vẻ trầm ngâm, cất tiếng nói:
– Sự giận dữ có thể sai khiến ta làm
những việc nhỏ nhen không ai ngờ. Tôi biết hơn ai hết, vì chính tôi đã trải qua
sự đó. Tôi sẽ kể các anh nghe một câu chuyện mà cái kỷ niệm còn in sâu trong
trí nhớ tôi.
Cũng một buổi chiều mùa đông như hôm
nay, tôi ở tòa báo ra về, trong lòng chán nản và buồn bực. Có những ngày mà tự
nhiên không hiểu tại sao, ta thấy khó chịu, và hay gắt gỏng, không muốn làm
việc gì. Tôi đang ở vào một ngày như thế mà chiều trời hôm ấy lại ảm đạm và rét
mướt càng khiến cho cảm giác đó rõ rệt hơn.
Tôi đi vài bước trên con đường phố
vắng người. Một cái xe tay đằng xa đi lại, anh phu xe co ro vì rét, hai tay
giấu dưới manh áo tơi tàn. Theo lệ như mọi khi, tôi mặc cả:
– Xe đi không? Bốn xu về gần nhà bò
Yên Phụ.
– Thầy cho sáu xu.
– Không, bốn xu là đúng giá rồi.
Tôi vừa nói vừa bước đi. Người phu xe
đã có tuổi, cứ kéo cái xe theo sau tôi mà lẩm bẩm: “Bốn đồng xu từ đây về nhà
bò”. Cái tiếng nhà bò anh ta nhắc đi nhắc lại làm cho tôi khó chịu. Tôi biết đó
là một cách của các phu xe cứ đi theo sau khách để làm cho người ta bực tức,
tôi lại càng ghét và quay lại gắt:
– Có đi hay không thì thôi! Đừng có
theo sau người ta mà lải nhải.
Thấy tôi gắt, người phu xe đứng lại,
không dám theo nữa. Nhưng để tôi đi một quãng xa, anh ta ới gọi:
– Lại đây đi mà.
Rồi anh ta hạ càng xe xuống, cứ đứng
yên chỗ ấy đợi chứ không kéo lại phía tôi. Cái cử chỉ ấy làm tôi sinh ghét
thêm, đã toan không đi, nhưng lúc ấy không có cái xe nào khác. Tôi giận dữ bước
mạnh lên xe, vừa mắng:
– Anh thật là lắm chuyện, không đi
ngay lai còn vẽ.
Anh xe cãi lại:
– Từ đây về đấy thầy cho được bốn
đồng xu thật rẻ quá!
– Thì ai bảo anh đi? Không có tôi đã
gọi xe khác.
Người phu xe khẽ thở dài, yên lặng
nhấc xe lên. Lúc bấy giờ tôi mới ngả mình ra phía sau, nhưng thấy cái đệm cứng
như gỗ đập vào lưng, tôi cúi xuống bên nhìn cái tay xe.
Tôi đoán không sai, chính là một cái
xe hiệu “con lợn” cái tên hiệu cũng xứng đáng một hạng xe tàng ở ngoại ô mà tôi
vẫn phải đi. Anh xe này đã vào đây kéo trộm, vì xe ngoại ô không được phép vào
thành phố đón khách, nếu không tuân lệnh thì bị phạt từ ba đến bốn đồng bạc. Sự
tồi tàn của cái xe làm tôi càng ghét anh xe nữa.
– Xe khổ thế này mà anh lại còn đòi
cao giá.
– Xe thế mà thầy chê thì còn thế nào
nữa!
Anh xe bướng bỉnh cũng không chịu
kém. Tôi nói câu gì là anh ta đối lại liền. Sau cùng, giận quá, tôi dẫm mạnh
chân xuống sàn xe, gắt:
– Thôi, câm họng đi, đừng lải nhải
nữa.
Sự giận dữ làm cho tôi quên rằng anh
xe cũng chỉ có trả lời những câu mắng của tôi mà thôi, và chính tại tôi gắt với
anh ta nhiều quá. Nhưng lúc bấy giờ tôi chỉ thấy tức người xe ấy đến cực điểm,
vì hắn dám cãi lại tôi mà không sợ.
Xe đi khỏi nhà máy nước thì gặp một
người đội xếp tây đi xe đạp lại, theo sau một người đội xếp ta. Tôi nhận thấy
anh xe kéo tôi có ý luống cuống và sợ hãi. Có lẽ vì thế mà người cảnh sát để ý,
đi giáp vào cái xe kéo để xem dấu hiệu.
– Ê! Đứng lại!
Người kéo xe dừng chân… Anh ta quay
lại tôi hớt hải van xin:
– Lạy thầy… thầy nói giúp con… thầy
làm ơn…
Dưới ánh đèn tôi thấy mặt anh xe tái
mét. Những vết răn in sâu xuống trên mặt già nua hốc hác, chân tay người khốn
nạn ấy run bật lên và tôi thấy cái rung động chuyển cả vào chiếc thân xe.
Người cảnh sát Tây đến, nói bằng
tiếng ta hơi sõi:
– Mày chết nhé! Mày sẽ bị phạt!
Người phu xe ấp úng nói thì ông ta
khoát tay bảo im, rồi quay lại tôi hỏi, lần này bằng tiếng Pháp.
– Người này kéo ông từ trong phố ra
hay ông đi khứ hồi?
Tôi liếc mắt nhìn anh kéo xe. Trong
bóng tối của vành nón qua ngang mặt, tôi thấy hai mắt anh ta long lanh nhìn
tôi, như khẩn cầu van xin yên lặng. Tôi biết lời nói của tôi sẽ làm anh ta bị
bắt hay không. Những khi nói chuyện với các phu xe khác, tôi được biết rằng nếu
người khách nói là đi khứ hồi từ ngoại ô, thì người xe không việc gì. Nhưng lúc
ấy, lời van xin của anh xe kia không làm cho tôi động lòng, mà lại làm cho tôi
ghét anh thêm. Tôi trả lời người đội xếp:
– Tôi đi từ phố hàng Bún.
– Vậy phiền ông xuống xe.
Rồi anh ta nhìn anh phu xe, cười một
cách tinh quái:
– Allez! Đi về bót!
Khi anh phu xe run sợ và hai người
cảnh sát đã khuất đầu phố, tôi mới quay đi thong thả trên bờ hè. Cơn giận của
tôi đã hết rồi. Sự hối hận dần thấm thía vào lòng tôi, tôi thấy một cái chán
nản bực tức rung động trong người.
Tôi rung mình nghĩ đến số phận của
anh xe khốn nạn. Ba đồng bạc phạt! Anh ta phải vay cai xe để nộp phạt; nhưng ba
đồng bạc nợ ấy, bao giờ anh ta trả xong, sau những ngày nhịn đói, bị cai xe hành
hạ, đánh đập vì thù hằn?
Tôi càng nghĩ đến bao nhiêu lại càng
khinh bỉ tôi bấy nhiêu. Qua ô Yên Phụ, nhìn thấy những thợ thuyền tấp nập làm
việc dưới ánh đèn trong những căn nhà lá lụp xụp, tôi rảo bước đi mau, hình như
trông thấy tôi họ sẽ biết cái hành vi khốn nạn và nhỏ nhen đáng bỉ của tôi ban
nãy.
Những ngày hôm sau thực là những ngày
khổ cho tôi. Lòng hối hận không để tôi yên. Hình như có một cái gì nặng nề đè
nén trên ngực làm cho tôi khó thở, và lúc nào hình ảnh anh phu xe cũng hiển
hiện ra trước mắt.
Tôi nhất đinh đem tiền đến cho người
xe kia để chuộc tội lỗi của mình. Đến phố hàng Bột hỏi dò những người chung
quanh xưởng xe, tôi biết được anh xe bị phạt đêm hôm ấy là tên Dư, và ở trong
một dãy nhà quá ngã tư Khâm Thiên.
Lần ấy là lần đầu tôi bước vào một
chỗ nghèo nàn, khổ sở như thế. Các anh thử tưởng tượng một dãy nhà lụp xụp và
thấp lè tè, xiêu vẹo trên bờ một cái đầm mà nước đen và hôi hám tràn cả vào đến
thềm nhà. Trong cái hang tối tăm bẩn thỉu ấy, sống một đời khốn nạn những người
gầy gò, rách rưới như những người trong một cơn mê.
Người phu xe Dư ở trong ấy. Một bà cụ
già gầy giơ xương ngồi cắn chấy ở vệ hè chỉ cho tôi một cái cửa thấp bé ở đầu
nhà. Tôi cúi mình bước vào, chỉ thấy tối như bưng lấy mắt và thấy hơi ẩm lạnh
thấm vào tận trong mình. Có tiếng người đàn bà khẽ hỏi:
– Bẩm thầy muốn gì?
Khi mắt mắt đã quen tối, tôi nhận
thấy người đàn bà vừa hỏi, một bà già ở mép một chiếc giường tre mục nát kê ở
sát tường. Sau lưng bà này, một người đàn bà nữa ngồi ôm trong lòng một vật gì
hơi động đậy. Cả hai cùng ngước mắt lên nhìn tôi một cách ngạc nhiên và đầu họ
chạm vào mái nhà thấp, đầy những mảng giẻ rách nát vắt trên xà.
– Bác Dư có nhà không?
– Bẩm, chú nó đi về quê vắng từ hôm
nọ.
Một vẻ sợ hãi thoáng qua trên mặt đủ
tỏ cho tôi biết họ không nói thật, tôi giảng giải:
– Không, cụ cứ nói thật cho tôi biết.
Tôi đến để giúp bác ta chứ không có ý gì khác.
Bà cụ nhìn tôi nghĩ ngợi một lát rồi
nói:
– Thế thầy đã biết việc chú nó bị bắt
xe hôm nọ?
Tôi gật đầu ra hiệu cho bà cụ cứ nói:
– Hôm ấy cai nó phải đem tiền lên nộp
phạt để chuộc xe về. Chú nó đã xin khất với cai để rồi trả dần số tiền đó.
Nhưng nó nhất định không nghe, bắt phải trả một nửa ngay. Khốn nạn, thì lấy đâu
ra mà trả. Thế là bị nó lột quần áo đánh một trận thừa sống thiếu chết thầy ạ.
Khi về đây lê đi không đuợc nữa. Thế mà nó còn bắt mai phải trả ngay.
Người đàn bà ngồi trong cất tiếng ốm
yếu nói theo:
– Nó còn bảo hễ không trả nó sẽ bắt
lấy thẻ.
– Thế bây giờ bác ta đâu?
Bà cụ trả lời:
– Đi ngay từ hôm ấy, mà không biết đi
đâu. Đã ba hôm nay chúng tôi dò mà không thấy. Chắc là sợ cai không dám về nữa,
dù có về mà không có tiền cũng chết với nó. Thật cũng là cái vạ, nghe đâu chú
nó nói hôm ấy tại người khách đi xe không biết nói với người đội xếp thế nào
mới bị bắt, chứ không cũng chẳng việc gì.
Tôi yên lặng, trong lòng náo nức.
Bà cụ chép miệng, chỉ người đàn bà
ngồi sau:
– Tội cho vợ con chú đây, ốm đã mấy
ngày hôm nay không có thuốc. Đứa cháu không biết có qua khỏi được không?
Tôi đứng lại gần xem. Trên cánh tay
người mẹ, chỉ còn là một dúm thịt con đã nhăn nheo: Đứa bé há hốc miệng thở ra,
măt xám nhợt. Người mẹ thỉnh thoảng lấy cái lông gà dúng vào chén mật ong để
bên cạnh, phết lên lưỡi của đứa bé.
– Cháu nó sài đã hơn một tháng nay.
Hôm nọ đã đỡ. Mấy hôm nay vì không có tiền mua thuốc lại tăng. Ông lang bảo
cháu khó qua khỏi được.
Người mẹ nói xong nấc lên một tiếng
rồi nức nở khóc. Bà cụ già lê nhích lại gần, cúi xuống khe khẽ kéo lại những
cái tã rách như xơ mướp.
Cái cảnh đau thương ấy làm tôi rơm rướm nước mắt. Một cảm giác nghẹn ngào đưa lên chẹn lấy cổ. Tôi lấy tờ giấy bạc năm đồng đưa cho người mẹ, rồi vội vàng bước ra cửa, để mặc hai người nhìn theo ngờ vực.
Cái cảnh đau thương ấy làm tôi rơm rướm nước mắt. Một cảm giác nghẹn ngào đưa lên chẹn lấy cổ. Tôi lấy tờ giấy bạc năm đồng đưa cho người mẹ, rồi vội vàng bước ra cửa, để mặc hai người nhìn theo ngờ vực.
Qua ngưỡng cửa, tôi va phải một người
đàn ông ốm yếu tay cắp một cái áo quan con bằng gỗ mới. Đến bên đường, tôi nghe
thấy trong căn nhà lụp xụp đưa ra tiếng khóc của hai người đàn bà.
Đứa bé con đã chết.
Anh Thanh lặng yên một lát như nghĩ
ngợi, rồi nói tiếp:
– Cái kỷ niệm buồn rầu ấy cứ theo
đuổi tôi mãi mãi đến bây giờ, rõ rệt như các việc mới xảy ra hôm qua. Sự đó
nhắc cho tôi nhớ rằng người ta có thể tàn ác một cách dễ dàng. Và mỗi lần tôi
nghĩ đến anh phu xe ngoại ô kia, lại thấy đau đớn trong lòng, như có một vết
thương chưa khỏi.
Thạch Lam
No comments:
Post a Comment